Osmancık Karası Üzümü: Genetik Yeniden Keşif ve Coğrafi İşaret Yolculuğu

Osmancık ilçesinin Osmancık Karası üzümü, yüzyıllardır bağcılık geleneğinin merkezinde yer alır. Bu geleneksel çeşit, Araştırma iş birliğiyle yürütülen çalışmalarda genetik olarak diğer Türk üzüm çeşitlerinden ayırt edici özelliklere sahip bulundu ve milli gen havuzuna kazandırıldı.

Çalışmalarda elde edilen bulgular, üzümün şıra oranını %77,5–77,7 aralığında gösterdiğini ve pekmez yapımına olan uygunluğunun altını çizdi. Türkiye genelindeki pek çok üzüm çeşidinden farklı bir profil sergilediği belirlendi ve bu doğrultuda coğrafi işaret tescili için Türk Patent ve Marka Kurumu’na başvuru süreci başlatıldı.

Osmancık Karası’nın yetiştirildiği bölgeye dair bilgiler ise köy yaşamından geleneksel yöntemlerle zenginleşiyor. Kargı köyünde 150 yıl öncesine dayanan aile bağlarıyla üzüm üreten Cengiz Kargı ve 93 yaşındaki annesi Safiye Kargı, soba kazanlarında pekmeze dönüştürülen şıraların “şınavat” adı verilen düzeneklerle ezilmesiyle pekmez kültürünü sürdürmeye devam ediyorlar.

Üzümün morfolojik özellikleri arasında konik, sık salkımlı yapısı, ince kabuğu ve bol suyu dikkat çekiyor. Bu nitelikler özellikle pekmez üretimi için tercih edilmesini sağlıyor. Yıllar içinde Osmanlı ve Anadolu’nun çeşitli coğrafyalarından gelen gelenekler, Osmancık Karası için zengin bir pekmez üretim geleneğini şekillendirmiş durumda.

İlçe yönetimi ve üniversiteler arasındaki iş birliği, gen haritasını ortaya koyarken Osmancık Karası’nın Türkiye’deki binlerce üzüm çeşidinin arasından ayrıştığını kanıtladı. Bu süreçte Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde Osmancık’ın sıcak ikliminin sulu ve lezzetli üzüm çeşitlerine sahip olduğuna dair gözlemleriyle uyumlu bulgular elde edildi.

Gelecekte, coğrafi işaret tescili tamamlandığında, Osmancık Karası için pekmez üretimiyle ilgili ek başvuruların da değerlendirilmesi planlanıyor. Bölgenin tarımsal değeri olarak öne çıkmayı sürdüren bu üzüm, yerel kültürü ve geleneksel üretim süreçlerini modern bilimle birleştirerek hak ettiği değerleri kazanmayı hedefliyor.