Trablus’un Atölyelerinde Dokuma Zanaatını Yaşatan Kadın Ustalar: Gelenekten Moderne Yolculuk

Libya’da tarih ve kültürün kumaşlara işlenen izleri, Trablus’un eski şehir bölgesindeki atölyelerde yeniden canlanıyor. Kuzenler Zeynep Madi ve Ayşe Madi, yılların tecrübesini asırlık tezgahta ele alarak geleneksel dokumacılığı gün yüzüne çıkarıyor. Zanaat, İtalyan işgali sonrası ithal ürünlerin etkisiyle gerilemiş olsa da, hala saklı kaldığı noktalarda varlığını sürdürüyor.

Geleneksel Libya dokumacılığının sadece kilim değil, ipek ve yün kullanılarak zarif giysilere, ferace ve battaniyelere kadar uzanan zengin bir yelpazesi olduğunu belirten Zeynep Madi, çocukluğundan beri ailesinin yün işleriyle uğraştığını anlatarak, yıkama, tarama ve eğirme gibi aşamaları birlikte öğrendiklerini ifade etti.

Abdulbasit el-Tacuri’nin yanında mesleği öğrenen Libyalı usta, bu zanaatı erkeklerin yürüttüğü eski bir gelenek olarak görülen meslekte kuzenleriyle çalışan ilk kadın ustalar olduklarını belirtti. Eskiden Trablus, Mısrata ve Bingazi’de yüzlerce tezgahın faal olduğuna dikkat çeken deneyimli usta, İtalyan işgalinin getirdiği ucuz ve seri üretim ürünlerin piyasalara hâkim olmasıyla dokuma zanaatının gerilediğini vurguladı.

Şu an her tarafta zanaatı sürdürenlerin sayısı azalsa da, bu sanata ait tutkusu olan bir tablo mevcut. Bingazi ve Mısrata’da atölyeler yok olurken, Trablus’ta ise hala birkaç odak bu mirası yaşatıyor. El dokuması kilimlerin tamamlanması genellikle yaklaşık 10 gün sürüyor; yastık ve minder kılıfları ise tezgahta yalnızca üç gün kadar bir sürede son halini alıyor.

Ayşe Madi, Libya’nın kültürünü ve geleneklerini koruma amacıyla kuzeniyle birlikte geleneksel ürünler ürettiklerini belirterek, el dokumasının zarafetini ve ülkelerine özgü motifleri taşıyan ürünlerin mekanlara otantik bir hava kattığını kaydetti. Ayrıca günlük ihtiyaçlar için ham madde temininde karşılaştıkları zorluklardan biri olan kalite sorunu, Tunus’un Cerbe Adası’na yaptıkları ziyaretlerle aşılmaya çalışılıyor. Doğru renkler ve kaliteli malzeme seçimi de bu yolculuğun temel adımlarını oluşturuyor.

Gençlerin ilgisini çekebilmek amacıyla üretimi modernleşmeye adapte ettiklerini söyleyen Ayşe Madi, tezgahta dokunan ustaların sayısının azaldığını fakat toplumun bu köklü kültüre dönüşüne yönelik işaretlerin giderek güçlendiğini ifade etti. Eğitimlerin artmasıyla gençlerin bu alana yönelmesi, geleneksel dokumacılığın yeniden canlanmasına katkı sağlayacak gibi görünüyor.