Mefküreci Muallim: Petrov’in Osmanlıca Basımı ve Türkiye’deki Koleksiyon İzleri

Erzurum’da bir sahaf çantasından çıkan 1928 Osmanlıca baskısı, Grigoriy Petrov’in “Mefküreci Muallim” adlı eserinin nadirliği üzerine yeni bir parça olarak öne çıktı. Kitap, vatandaşlardan toplanan eserler arasında inceleme sonunda ayrılıp sahafın özel koleksiyonuna alındı ve gün yüzüne çıkarken dönemin eğitim ve toplum meselelerini ele alan bir anlatıyı taşıdı.

“Mefküreci Muallim”, Petrov’un eğitim ve toplumsal dönüşüm temasını işleyen eserlerinden biri olarak bilinir. Roman, Moskova Üniversitesi’nde kariyer yapan zeki bir matematik profesörü olan Raçinski’nin meslekten ayrılıp köyüne dönmesiyle birlikte öğretmenliğe yönelmesini ve bu süreçte eğitimin toplumu değiştirme gücünü nasıl ortaya koyduğunu anlatır. Türkiye’deyse bu eser, İdealist Öğretmen adıyla da anılır ve edebiyat çevrelerinde farklı bir konum kazanır.

1928 yılında dilimize Ali Haydar Taner çevirisiyle kazandırılan eser, İstanbul’daki Marifet Matbaası’nda basılıp 80 sayfalık bir Osmanlıca baskı olarak yayımlanmıştır. Günümüzde bu baskı, koleksiyonlarda değerlendirilen nadir parçalar arasındadır.

Maarif Vekaleti’nin o dönemde Petrov’un Beyaz Zambaklar Ülkesinde ile Mefküreci Muallim eserlerini tüm memur ve öğretmenlere tavsiye ettiği bilgisi, kitabın arka kapak ve döneme ait kaynaklarda yer alır. Bu tavsiyeler, eserin Türkiye’deki eğitim camiasına da ulaşmasını sağlayan referanslar olarak kayda geçmiştir.

“Çok nadir bulunan bir eser” olarak nitelendiren sahaf Nizamaettin Korucu, 64 yaşında bu kitap hakkında yaptığı açıklamalarda Petrov’un dünyadaki ününü ve Türkiye’deki etkisini özetler nitelikte sözler sarf etti: Beyaz Zambaklar Ülkesindenin Finlandiya’nın kalkınmasında önemli rol oynadığını söyleyen Korucu, Türkiye’de Atatürk’ün okullarda bu eseri tavsiye ettiği bilgisini hatırlatır. Ardından, Mefküreci Muallim’in de Maarif Vekaleti ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından okullara önerildiğini belirtir.

Güncel süreçte kitap hâlâ bu sahafın koleksiyonunda muhafaza ediliyor. Korucu’nun ifadesine göre basıldığı dönemdeki değeri yirminci kuruş iken günümüzün parasal karşılığı yaklaşık olarak 1000 liraya tekabül ediyor. Bu durum, eserin ne denli kıymetli ve nadir bulunduğunu özetliyor.