Kınalı Muhacirlerin Geleneksel Tekstil Mirasının Dijital ve Sürdürülebilir Geleceğe Taşınması

1950’li yıllarda Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nden Sakarya’ya göç eden Kınalı Muhacirler için özel günlere ait kıyafetler ve el işi dokumalarının akademisyenler tarafından kayıt altına alınması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla bir proje yürütülüyor. Bu çalışma, Sakarya, Ege, Hacettepe, Trakya ve İstanbul Arel üniversitelerinden 10 akademisyenin katılımıyla hayata geçirildi ve “Sakarya’daki Kınalı Muhacirlere Özgü Tekstil Ürünlerinin Tespiti ve Somut Olmayan Kültürel Miras Özelliklerinin Analizi” başlığıyla belgelendi.

Proje kapsamında geleneksel ürünlerin özgünlüğünün korunması ve sürekli üretilebilirliğinin sağlanması hedefiyle çalışmalar, TÜBİTAK desteğine hak kazandı. Proje yürütücüsü İbrahim Erdek ve ekibi, topluluğun tekstil ürünlerinin teknik analizini yaparak bunları geleceğe taşımayı amaçlıyor. Bu çerçevede üç tez ve üç makale ile bilgi üretilmiş; proje süreci boyunca ürünlerin tanıtılması ve arşivlenmesi için kapsamlı çalışmalar sürdürülüyor.

Çalışma, ürünlerin arşivlenmesini Halk Eğitim Merkezleri’nde kurs olanaklarına dönüştürmeyi ve böylece yaygın eğitim yoluyla kazanımların toplum içinde yaşatılmasını öneriyor. Erdek, coğrafi işaretli ürünlerin de potansiyel olarak değerlendirilebileceğini belirterek, kitap, makale ve foto-kitap gibi çıktıların da bu süreçte ortaya çıktığını ifade etti. Projenin, geleneksel kıyafetlerin günlük kullanımda azalması dolayısıyla kültürel mirasın korunması konusunda önemli bir adım olduğu vurgulanıyor.

“Geleneksel kıyafetlerin yeniden üretilebilirliğinin sağlanması, arşivlenerek geleceğe aktarılmasını mümkün kılacak.” diyen Erdek, projenin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile uyumlu olduğunu ve bu mirası farklı topluluklar için öncü bir model olarak genişletmeyi hedeflediklerini ifade etti.

Kınalı Muhacirlerin evlerinden toplanan dokumalar ile ilerleyen çalışma, Sakarya Üniversitesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü öğrencileri ve topluluğun son temsilcileriyle derinleşiyor. Ümmühan Yılmaz, her evde birebir görüşüp teknikleri kaydetmenin önemini vurguluyor; renk tonlarını yakalamak için şehrin ve bazen İstanbul’un farklı noktalarına gidildiğini belirtiyor.

Yılmaz ayrıca, geleneksel kıyafetlerin kayıt altına alındıktan sonra yeniden üretilebilir formda tasarlanacağını ve torunlara kadar aktarılmasını umduklarını kaydediyor. Kınalı Muhacirlere ait gelin entarisinin giyilme ritüeli ve aile büyüklerinin yönlendirdiği gelenekler de belgelendirilerek, bu mirasın kayıt altında kalması için çalışmalar yürütülüyor.

Ortabağ ailesinin dokumacılığı da bu mirasın canlı kalmasına katkı sağlıyor. Annesinin mirasını meslek edinen Gülsüm Ortabağ, geleneksel motifleri modern dokunuşlarla ifade ederek kızlarına ve torunlarına miras bırakmakta kararlı görünüyor.