Gaziantep Zeugma Mozaiği Panelinin İadesi ve Kültürel Miras İçin Yeni Bir Adım

Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi koleksiyonuna katılan 13. panel, uzun süren iade girişimlerinin ardından nihai olarak Türkiye’nin koleksiyonuna geçti. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, teslim töreninde bu panelin, mozaiklerin bilimsel olarak daha bütüncül bir biçimde incelenmesini sağlayacak bir kazanım olduğuna vurgu yaptı.

Roma kenti Zeugma, Fırat Nehri kıyısında Doğu ile Batı arasında ticaretin, sanatın ve kültürün buluştuğu önemli bir merkez olarak anılıyor. “Çingene Kızı” olarak bilinen bu mozaik, yalnızca Gaziantep’in değil Türkiye’nin dünyaya uzanan kültürel simgelerinden biridir. Uzun yıllar kaçak kazılarla yurtdışına çıkarılan panellerden bazıları yurt içindeki iade süreçleriyle geri geldi ve 2018 yılında ziyarete açıldı.

Günümüzde iade süreciyle 13. panelin de ülkeye kazandırılması, bilimsel çalışmalara ek bir zemin oluşturuyor. Grenoble Alpes Üniversitesinden Dr. Camila Felag’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın değerlendirmeleri bu panelin ait olduğu bağlamı destekledi. Bakanlık, alıcı bilgilerine ulaşamasa da sergileme süreci için iade girişimini hızla yeniledi ve sürecin sonunda ABD güvenlik birimleriyle işbirliği içinde panelin ülkeye dönmesini sağlayarak, kültürel miras kaçakçılığıyla mücadelede uluslararası işbirliğinin önemini bir kez daha vurguladı.

“Her kültür varlığının kendine özgü bir hikayesi vardır; ait olduğu bağlam ve tamamladığı bütünüyle değer taşır,” diyen Ersoy, bu panelin koleksiyonuna katılmasının mozaiklerin bilimsel olarak bütünleşik analizine olanak tanıdığını belirtti. Eksik parçalar tamamlandıkça sadece bir mozaik değildir, hafızanın da onarıldığı bir süreç ortaya çıkıyor; bu da tarih sayfalarındaki boşlukları doldurarak kültürel mirasımızın bütününü güçlendiriyor.

Yıllar boyunca yürütülen çalışmalar sonucu 13.454 kültür varlığı iade edilirken, son sekiz yılda bu iadelerin çoğu gerçekleştirildi. Bakan Ersoy, yasa dışı çıkışları önlemek ve izini sürmek için yürütülen çabaların kararlılıkla sürdüğünü ifade etti. Ayrıca 2021 yılında başlayan MUTABAKAT zaptının beş yıllık dönemlerle güncelleneceğini ve iki ülke arasındaki güvene dayalı işbirliğinin güçlenerek devam edeceğini vurguladı.

Ersoy, yurt içinde kaçak kazılarla mücadele ve kültür varlığı kaçakçılığına karşı alınan önlemlerin, farkındalık çalışmalarıyla desteklendiğini ifade etti. Buna göre, yasa dışı yollarla çıkarılan eserlerin ait oldukları topraklara dönene kadar çalışmaları kararlılıkla sürdürülecek ve iade süreci toplumun kültürel mirasa sahip çıkma bilincini pekiştirecek.

Etkinliğe Gaziantep Valisi Kemal Çeber, Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay ile diğer yetkililer katıldı. Program ardından protokol üyeleri müzeyi ziyaret etti.