Ekran Bağımlılığı ve Çocuk Sağlığı: Dengeyi Sağlamak İçin Pratik Tavsiyeler

Günümüzde çocuklar ve gençler, telefon, tablet ve bilgisayar karşısında çok daha uzun süre vakit geçiriyor. Bu durumun omurga gelişiminden bağırsak alışkanlıklarına kadar pek çok alanda etkileri olabildiğini belirten Memorial Antalya Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uz. Dr. Soner Demiral, uzun süreli hareketsizlik ve yanlış duruşun gövde sağlığını olumsuz etkileyebileceğini işaret ediyor.

Türkiye’de çocukların günlük ekran süresi genellikle 4-7 saat, ergenlerde ise 6-8 saate kadar çıkabiliyor. Özellikle telefon kullanırken başın aşağıya eğilmesiyle boyuna binen yük artıyor; 60 derece öne eğildiğinde bu yük yaklaşık 27 kilograma kadar yükselebiliyor. Bu tekdüze hareketin uzun sürmesi, gelişim çağındaki çocuklarda doğal boyun eğrisinin bozulmasına, kas spazmlarına ve omurga sorunlarına yol açabilir. Bu duruma literatürde sıkça “text neck” veya “tech neck” denir.

Tuvalete telefonla girmenin alışkanlığı ise bağırsak fonksiyonlarını olumsuz yönde etkileyebiliyor. Ekrana yoğunlaşmak, dışkılama refleksiyonunun ertelenmesine ve tuvalette geçirilen sürenin uzamasına neden olabiliyor; bu da kronik kabızlık riskini artırıyor. Araştırmalarda, çocuklarda normal kabızlık oranı %3-5 aralığında iken, dijital kullanımın yoğun olduğu ve tuvalette telefon kullanılan gruplarda bu oran %25’e kadar çıkabiliyor.

Göz sağlığı, kilo kontrolü ve uyku düzeni de etkileniyor. Uzun süreki yakından bakmak miyopi ve dijital göz yorgunluğu riskini artırabilirken, hareketsiz ekran kullanımı çocukluk döneminde obeziteye zemin hazırlayabilir. Gece geç saatlerdeki yoğun ekran karşısında vakit geçirmek ise uyku düzenini bozabiliyor.

Çocukları ekrandan tamamen koparmak yerine hareketi hayatın bir parçası yapmak gerektiğini söyleyen Demiral, günlük yaşamda aktif olmayı, sporla ve açık havayla desteklemeyi öneriyor. Cihazları mümkün olduğunca göz hizasında kullanmak, aile içinde ekransız zaman dilimleri oluşturmak ve çocuklara günlük hareket molaları kazandırmak önemli adımlar arasında sayılıyor. Özellikle tuvalete girerken telefon kullanımını küçültmek gibi alışkanlıkları erken yaşlarda kazandırmak, uzun vadede bağırsak ve omurga sağlığı açısından faydalı olabilir. Kabızlık, boyun-sırt ağrısı veya baş ağrısı gibi şikâyetler devam ederse uzmanın değerlendirmesi tavsiye edilir.