Çocukta Övgünün Yapısını Yeniden Düşünmek: Süreç Odaklı Geri Bildirim ve İç Motivasyon

Çocuk gelişiminde sık kullanılan sözler, farkında olmadan alışkanlığa dönüşebiliyor. Gün içinde defalarca tekrarlanan kısa övgüler, yalnızca bir takdir ifadesi olmaktan çıkıp çocuğun davranışın nedenini, başarının anlamını ve kendini nasıl gördüğünü şekillendirebiliyor. Bu yüzden son dönemde övgünün gerekliliğinden çok, onun nasıl verildiği üzerinde duruluyor.

SÜREÇ ÖVGÜSÜ: MOTİVASYONU DEĞİŞTİREBİLİRAraştırmalar, sık tekrarlanan genel övgülerin içsel motivasyonu zayıflatabileceğini gösteriyor. Çocuklar çoğu zaman yaptığı işten keyif almak yerine sadece onay almak için davranıyor ve bu durum öğrenmenin asıl odak noktasını gölgeleyebiliyor. Uzmanlar bu durumu “dış motivasyon döngüsü” olarak tanımlıyor; çocuk kendi değerlendirmesini yapmak yerine başkalarının tepkisini ölçümleyebiliyor.

SONUÇ ODAKLI ÖVGÜNÜN SICAK BASKISINA DİKKAT“Ne kadar zekisin” veya “Sen zaten çok yeteneklisin” gibi ifadeler, farkında olmadan baskı yaratabiliyor. Çocuk bu tür mesajları, başarısız olduğunda değersizleşeceğini düşünerek yorumlayabiliyor; bu da sakıncalı davranışlara yol açabiliyor. Oysa öğrenme psikolojisine göre gelişim, denemeler, hatalar ve yeniden denemeler üzerinden şekillenir.

AŞIRI ÖVGÜNÜN ZARARIPsikologlar “övgü enflasyonu” tabirini kullanırken, sık kullanılan ifadelerin anlamını yitirdiğini belirtiyor. Çocuk “aferin” kelimesini duyuyor ama nedenini anlamıyor; geri bildirim var fakat yol göstericilik yok. Gelişim için önemli olan, övgünün miktarı değil, içeriği ve yol gösterici niteliğidir.

YENİ YAKLAŞIM: ÇABAYI GÖRMEKGüncel ebeveynlik yaklaşımları, övgüyü tamamen kaldırmak yerine yönünü değiştirmeyi öneriyor. Buna “süreç odaklı geri bildirim” adı veriliyor. Bu yaklaşımda başarıdan çok çaba, deneme, çözüm arama ve sabır öne çıkar. Böylelikle çocuk, öğrenmeye olan ilgisini sürdürür ve hatalara karşı daha dayanıklı olur. Sonuç olarak, kendi emeğinin sonuç doğurduğunu fark eden çocuk, dış onaya bağımlı olmadan güven geliştirmeyi öğrenir ve “Uğraştığımda öğrenebilirim” düşüncesiyle hareket eder.

AFERİN YERİNE NASIL KONUŞULMALIUzmanlar, çocukla iletişimde küçük dil değişikliklerinin büyük farklar yarattığını söylüyor. Sık kullanılan “Aferin”, “Süpersin” veya “Harikasın” gibi genel övgüler yerine, çocuğun yaptığı iş ve gösterdiği çaba üzerinde duran ifadeler tercih edilmeli. Örneğin “Bunu yaparken gerçekten uğraştın”, “Zorlandını gördüm ama devam ettin” veya “Kendi çözümünü bulman önemliydi” gibi cümleler, davranışı betimleyerek süreci görünür kılar. Bu yaklaşım, çocuğu değerlendirmekten çok çabasını fark etmek üzerine kurulu bir iletişim sağlar. Çocuklar, takdir edilmekten çok anlaşılmanın güçlendirdiğini hissettiklerinde daha sağlam bir öz güven geliştirirler. Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi