Ayasofya-i Kebir Camii Kuzeydoğu Minaresinde Tamamlanan Restorasyon ve Güçlendirme Çalışmaları

Ayasofya-i Kebir Camii 2’nci Etap restorasyonları kapsamında kuzeydoğu minaresinde yürütülen çalışmalarda süreç tamamlandı. Minarenin üzerinde yapılan uygulamaların ardından iskelelerin sökümüne geçildi ve projenin bu aşaması sonuçlandı. Tarihsel süreçte çeşitli dönemlerde inşa edilip yeniden şekillenen minarenin günümüzdeki görünümü, 16’ncı yüzyılın ikinci Selim dönemiyle uyumlu olarak belirlenmiştir. 65 metreyi bulan yükseklikteki yapı; kaide, pabuç, gövde, şerefe, petek ve külahlardan oluşur.

2024’te başlayan restorasyon süreci kapsamında yapılan sayısal analizler minarenin deprem dayanımının yeterli olmadığını göstermiştir. Bu nedenle Bilim Heyeti kararlarıyla; petek, şerefe ve mukarnas bölümleri ile gövdenin üst kısmında kısmi söküm ve yeniden yapım, alt bölümde ise yerinde güçlendirme çalışmaları uygulanmıştır. Önceden ayrıntılı belgeleme, analitik rölöve, malzeme ve hasar tespit çalışmalarına yer verilmiş; her aşama kayda alınarak dikkatli bir şekilde yürütülmüştür. Söküm süreci 411 taş ve 26 sıra basama dikkatle sınıflandırılarak üstten alta doğru kontrol altında gerçekleştirilmiştir.

Özgün malzemenin korunması ilkesine sadık kalınmış; yeniden kullanıma uygun taşlar titizlikle değerlendirildi. Gerektiğinde yeni taşlar Edirne Süloğlu taş ocaklarından temin edilerek Bilim Heyeti onayıyla kullanıldı. Hasarlı taşlarda çürütme ve tümleme işlemleri yapılırken yüzeyler için gerekli onarım ve güçlendirme adımları atıldı. Söküm yapılmayan bölümlerde temizlik ve yüzey bakımı sağlandı; yapının genelinde yatay ve düşey doğrultuda paslanmaz çelik elemanlarla güçlendirme gerçekleştirildi. Yeniden inşa edilen bölümler ile mevcut yapı arasında dengeli bir statik uyum elde edildi.

Külah ve alem üzerinde yapılan özgünlük çalışmaları kapsamında külah bölümündeki ahşap elemanlar konservasyonla korundu ve yeniden kullanıma hazır hâle getirildi. Kurşun kaplamalar yenilendi; bakır alem onarılarak altın varakla kaplandı ve yerine monte edildi. Ayrıca güvenlik amacıyla paratoner montajı yapıldı. Tüm süreçler Bilim Heyeti gözetiminde, Vakıflar Genel Müdürlüğü kontrolünde uzman ekipler tarafından yürütüldü.

Sonuç olarak Ayasofya-i Kebir Camii’nin kuzeydoğu minaresi, özgün kimliğini koruyarak ihya edildi ve günümüz standartlarına uygun olarak deprem güvenliğine kavuşturuldu.