Andriake Limanı: Antik Ticaretin İzleri ve 3D Mayalarda Yeniden Canlandırmayı Hedefleyen Kazılar

Antalya’nın Demre ilçesindeki Myra antik kentinin liman mahallesi Andriake’de süren kazılar, dönemin ticaret dinamiklerini daha net ortaya koyuyor. 2009’dan beri Prof. Dr. Nevzat Çevik’in başkanlığında yürütülen çalışmalarda, liman yapılarının yanı sıra üretim süreçlerine dair ipuçları da gün yüzüne çıkıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Geleceğe Miras Projesi kapsamında bölgeye odaklanan kazılar, işlikler olarak adlandırılan üretim alanlarını ve limanın işleyişini aydınlatmaya devam ediyor.

Çevik, Andriake’nin Roma döneminde erzak teminindeki kilit rolünü vurguluyor ve Hadrian döneminde inşa edilen Granarium’un (Horrea Hadriani) bugünkü müze işleviyle limanın önemini sembolize ettiğini belirtiyor. “Antik liman dokusunu en iyi gözlemleyebileceğimiz yerlerden biri burasıdır,” diyen Çevik, Andriake’nin ana kente yalnızca 4 kilometre mesafede, liman mahallesi olarak kurulu özgün bir dokuyu sergilediğini kaydediyor.

Yazıtlarda, malların listesi, gümrük kuralları ve ödenen vergilerin kayıt altına alındığına dikkat çeken Çevik, “Andriake, Likya Birliği donanmasının bile demirlediği önemli bir liman” görüşünü paylaşıyor. Limanın üç işlevsel alanı olduğu; tersane, ticari yapılar ile kervanların park alanı ve sosyal bölgenin birbirinden ayrıldığı belirtiliyor. Sosyal bölgede iki hamam ve diğer yapılar bulunuyor; bu alanlar, kentin imar açısından dikkat çekici bir örneğini oluşturuyor.

Bizans döneminde liman kapasitesinin zirve yaptığına işaret eden Çevik, bölgede beş kilise ve bir sinagogun birlikte var olduğunu ifade ediyor. Anadolu Akdeniz’i için ilk sinagogun Andriake’de keşfedildiğini aktaran Çevik, 7. yüzyıldan sonra limanın dolmaya başladığını ve bataklığa dönüştüğünü belirtiyor. Öncesinde cam ve seramik atölyeleri ile mureks fabrikaları gibi üretim tesislerinin dolduğunu söyleyen araştırmacı, bugün limanda oluşan ekosistemin kuş cennetine dönüşmüş bir doğal ve kültürel varlıklar bütününe dönüştüğünü anlatıyor.

Çevik, bilgisayar ortamında 3 boyutlu gezilebilmesi için çalışmaların sürdüğünü ifade ediyor: “Millefiori cam plakalarına ve çeşitli metallere ait eserler, teraziler ve ağırlıklar bulundu. Ticari hareketliliğin, sosyal ve kültürel etkileşimi tetiklediğini gösteren buluntular mevcut.” Limandaki sokaklar arasındaki etkileşimin, dükkanlar alt kat, işlikler orta kat ve çalışan konutları üst kat şeklinde bir arada yükselen bir mimarlık sergilediğini belirten Çevik, bu katmanlı yapıların bir bütün olarak liman ekonomisini desteklediğini vurguluyor.

Gelecek planları arasında, liman alanını sanal olarak canlandıracak 3D modeller üzerinden ziyaretçi deneyimini güçlendirmek yer alıyor. Böylelikle Roma ve Bizans dönemlerinde bir limanın nasıl işlediğini daha yakından görmenin mümkün olacağını ifade ediyor.