ALS Hastası Sarah Ezekiel, Yapay Zeka ile Eski Sesine Kavuştu

Sarah Ezekiel, uzun süre sonra kendi sesini ilk kez duyduğu anda bulunduğu şaşkınlığı ve yaşadığı duyguları anlatıyor: bu an, adeta bir mucize gibi hissedildi. Sesini ilk başta hatırlayamadığını da ekliyor. 34 yaşında ALS nedeniyle sesini ve ellerini kaybettiğinde, hızıyla ilerleyen hastalık ikinci kez anne olmasından sadece birkaç ay sonra belirmişti.

Çocukları Aviva ve Eric, annelerinin sesini yalnızca bir makineden gelen yankılar olarak duyup büyüdüler. Yirmi beş yıl sonra yapay zeka, annelerinin gerçek sesini, kırık VHS kasetindeki sekiz saniyelik bir sesten yeniden canlandırdı. Sarah, BBC Access All programına sensör teknolojisi aracılığıyla konuşuyor; göz izleme sistemiyle harflere bakarken gözlerini takip eden kamera, ekranda yazılan kelimelerle eşleşen sesi de üretmeye yardımcı oluyor.

Sarah’nın yeni sesi, Bristol merkezli Smartbox adlı yardımcı teknoloji şirketinin çalışmalarıyla ortaya çıktı. Şirket ilk kez aileden bir saatlik bir ses kaydı istemişti; fakat bu, işin nihai çözümü için sadece başlangıçtı. 2000’li yılların başında akıllı telefonların bulunmadığı ve sosyal medyanın yaygınlaşmadığı bir dönemde sesini kaybetmiş olan Sarah için arayışlar, kız Aviva’nın henüz bebektiği eski bir VHS kasetiyle sonuçlandı. El kamerası ile kaydedilen görüntülerdeki insanlar mırıldanıyor ve televizyonun sesi konuşulanları bastırıyordu; sekiz saniyelik ses parçasını da ancak bu kayıtla duyabiliyordu.

Hayatı Londra’da hareketli ve dolu dolu akıyordu; yayıncılık sektöründe çalışıyor, bir çocuğu vardı ve ikinci bebeğin gelmesiyle mutlu bir aileydiler. Ancak doğuma yakın dönemde kendini iyi hissetmemeye başladı ve konuşması yavaşladı; sol kolunda güçsüzlük hissetti. ALS teşhisi konuldu ve bu hastalık çoğunlukla erkekleri etkiliyor olsa da, yaşam biçimini ve iletişim kurma yöntemlerini de derinden değiştirdi. Teşhis ilk yapıldığında inkar etkisiyle karşılaştığını söylüyor; fakat zamanla durumunun ağırlaştığını gördü ve iki küçük çocukla bakıma muhtaç bir döneme girdi.

“Çok depresif hissediyordum. Engelli olmak ve ölümü düşünmek korkutucuydu,” diyor Sarah. Aileyle iletişimi sürdürmek için başkalarının yardımı gerekliliğini kabul ederken, hareket kısıtlılığı ve iletişimdeki zorluklar onu yalnızlığa itti. İlk beş yılını televizyon izleyerek ve çocuklarının büyümesini izleyerek geçirdi; o dönemde kendi sanatına yönelmesi için de bir yol aradı.

Eric, o dönem annesinin yalnızca felçli oluşuna dair anısı kaldığını hatırlıyor. Aviva ise annesinin değişimini anımsıyor: çilekleri kesemediğini ve başka birinden yardım almak zorunda kaldığını söylüyor. Beş yılın ardından, gözle iletişim teknolojisi devreye girdi ve Sarah artık göz hareketleriyle kelimeler ve cümleler kurabiliyordu; gerektiğinde sentetik bir sesle de kendini ifade edebiliyordu. Bu gelişme, onun ALS’li bireylere yönelik bir derneğe gönüllü olarak katkıda bulunmasına olanak sağladı ve sanat üretimini yeniden keşfetmesini sağladı. Gözle bakma teknolojisiyle özgün eserler yaratıyor.

Büyük adım ve umutlar Simon Poole, Smartbox’ta, bir saatlik ses kaydı talep edilmesine karşın ailesden gelen sekiz saniyelik kayıtla kısa bir öykünün çözümlenemeyeceğini düşünmüş; fakat ElevenLabs teknolojisinin devreye girmesiyle süreç değişmiş. Başlangıçta elde edilen sesin tonlama ve aksan açısından eksik kaldığı ortaya çıktı ve Amerikan aksanıyla bir output elde edildi ki bu, Sarah’ın İngiliz aksanına uymuyordu. Ardından farklı bir uygulamadan destek alınarak, binlerce ses arasından Sarah’nın tonlamasına en yakın kayıtlara ulaşıldı. Sonunda yaratılan ses, Sarah’nın duygularını ve karakterini daha doğru yansıtmayı başardı; sonuç, ailenin duygularını da derinden etkiledi.

Aviva ve Eric’in tepkileri Aviva, yapay zekâ destekli yeni sesi ‘muhteşem’ olarak niteliyor ve alışmak için zamana ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Günlük yaşamda duyduğunda hâlâ şaşırdığını söylüyor. Yeni ses, ailenin arasını daha da güçlendirdi; artık duygularını daha net ifade edebiliyor ve mutlu, üzgün ya da kızgın olduğunda bu duygularını iletebiliyorsa, o da normalleşmeyi yaşıyor. Eric, bu değişimin “çok büyük bir fark yarattığını” ifade ederken, Aviva ise annesinin insan olarak artık kim olduğunu daha iyi anladıklarını ifade ediyor: “Artık robotla köşede oturan engelli bir insan değil.”

Trabın bu teknolojiyle ilgili çalışmalar, Sheffield Üniversitesi’nde yapay zeka ve toplum üzerindeki etkileri üzerinde çalışan Dr. Susan Oman tarafından da destekleniyor. O, yapay zeka tarafından üretilen seslerin, benzer durumdaki bireyler için ses kütüphanelerinden seçilecek bir sese kıyasla büyük bir gelişme anlamına geldiğini belirtiyor. Aksanların homojenleşmesi riski olduğuna değinen Oman, aksanların korunmasının gerçekten önemli olduğunu vurguluyor; dünya genelinde pek çok kişi kaybolan aksanları ve lehçeleri geri kazanmaya çalışıyor.

Sarah, bazen eski yapay sesini özlediğini saklamıyor: “Üst sınıfa ait bir sesti. İnsanlar gerçekte, hafif peltek bir Londra aksanına sahip olduğumu bilmiyordu.” Sonuç olarak, eski sesini geri kazandığı için mutlu; artık daha insan gibi hissediyor ve robotlaşmaktan daha iyi hissettiğini ifade ediyor. Bu haber BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve bir pilot proje kapsamında yapay zekadan da faydalanıldı.