Hafız Ahmed Ağa Kütüphanesi: Osmanlı Yazma Eserlerinde Dijitalleşmenin Öncü Adımları

Rodos Adası’ndaki Hafız Ahmed Ağa Kütüphanesi, Osmanlı yazma mirasının zengin bir koleksiyonunu barındırır ve dijitalleşme çabalarıyla dikkat çeker. 1792 yılında Hasan oğlu Rodosi Hafız Ahmed Ağa tarafından İstanbul’da kurulan vakıf aracılığıyla inşa edilen ve 1793’te hizmete açılan bu kütüphane, başlangıçta 828 yazma eserle faaliyetine başlamıştır. Eserlerin tümünde kurucuya ait mühürler bulunur; zaman içinde Osmanlı kurumları ile bağışçılar sayesinde koleksiyon 459 yazma eser ve yaklaşık 1200 diğer nadir yapıttan oluşur.

İslami ilimler başta olmak üzere 20 farklı alanda yazılmış eserler arasından Osmanlıca, Arapça ve Farsça metinler yer alır. Tarih, fıkıh, hadis, tasavvuf, tıp ve astronomi gibi geniş bir yelpazede nadir kaynaklar mevcuttur. Envanter çalışmalarına göre orijinal koleksiyon günümüze 806 eser olarak ulaşmış; sonradan eklenenlerle toplam yazma eser sayısı 1265’e yükselmiştir.

Kataloglama çalışmalarının kütüphane tarihinde erken aşamalarda başladığı, 1795 yılında kapsamlı bir katalog çalışmasının hazırlandığı belirtilir. 1923’te Osmanlıca iki ayrı çalışma ve 1995’te Türkçe katalog süreçleri izlenmiş; 1997-2001 yıllarında John R. Barnes tarafından ayrıntılı envanter çalışması tamamlanmıştır. 2008-2010 döneminde ise koleksiyonun önemli bölümünün dijital görüntüleri alınmıştır. 20. yüzyılın ortalarına kadar aktif olarak kullanılan kütüphane, 1963 yılında son kütüphanecinin vefatının ardından müze statüsüne kavuşmuştur.

Koleksiyondaki öne çıkan eserlerden biri, Osmanlı hattatları tarafından 1401’de yazılmaya başlanan ve 1454’te tamamlanan el yazması Kur’an-ı Kerim’dir. Yaklaşık altı asırlık bir geçmişe sahip olan bu eser, bir dönem çalındıktan sonra uluslararası girişimlerle kütüphaneye yeniden kazandırılmış ve şu anda özel güvenlik önlemleri altında çelik kasalarda korunmaktadır.

Kaynaklar: AA / Ayhan Mehmet, Haberler.com