Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği

Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A kapsamında Lise öğrencileri tarafından yürütülen bir araştırma projesi, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde tarih öğretmeni Faruk Karakuş ve 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanmıştır. Proje, türkünün gerçek hikâyesini ve ilk sözlerini birinci elden kaynaklar ışığında derlemeyi amaçlar.

Çalışma, halk kültürünün taşıyıcılarından biri olan türkülerde söz ve anlam değişimlerini dönemsel bağlamda incelemeyi hedefler. Bu çerçevede, Al Fadimem türküsünün kahramanları Kadir Kilci ve Fadime Bostan ile aynı dönemde yaşamış akraba ve komşularla yapılan görüşmeler temel dayanağını oluşturur. Bir sevdanın türküye dönüşen hikâyesi, görüşmelere dayanarak Efe Kadir’in yetim ve yoksul olması nedeniyle düğün yapma imkânının sınırlı olduğuna işaret eder. Bu sebeple Fadime’yi kaçırmaya karar veren Efe Kadir ile Fadime, gönüllü olarak bu yolculuğu paylaşır; yaşları resmî kayıtlarda küçüklük olarak görünse de dönemin normları nedeniyle evlenemezler. Ailelerinin tepkisi, Efe Kadir’in tutuklanmasıyla sonuçlanır; cezaevinde başlayan ayrılık, Fadime’nin başka bir evliliğe yönlendirilmesiyle genişler.

40 yıllık bir ses kaydı ise çalışmanın en çarpıcı bulgularından biridir. Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebiyle 1985’te kaydedilen bu kasette, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını kendi sesinden dinlemek mümkündür. Kayıt, Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile üyeleri tarafından korunmaktadır. Bu ses kaydı, projenin orijinal sözlere ulaşmasında birincil kaynak olarak kullanılmıştır.

Saha çalışmaları sonucunda günümüzde bilinen sözler dışında, türkünün henüz kayıt altına alınmamış kıtaları derlenmiş ve kuşaktan kuşağa aktarılan sözlerin evrimini somut verilerle ortaya koymuştur.