3. Kolordu Harp Cerideleri: Arıburnu ve Conkbayırı İçin 41 Bin 471 Yaralı ile Yeni Bir İstatistik Perspektifi

Çanakkale Savaşları Enstitüsü müdürü Utkan Emre Er, 3. Kolordu ve Şimal Grubu Başhekimi Ali Rıza tarafından 30 Kasım 1915 tarihinde hazırlanan ve Arıburnu ile Conkbayırı bölgelerini kapsayan raporu, savaşın sadece cephede değil hastane çadırlarında da hayatta kalma mücadelesini net biçimde ortaya koyuyor. Belge, 25 Nisan ile 28 Kasım 1915 arasındaki sekiz aylık döneme ait kayıtlarda 41 bin 471 yaralının yalnızca bu kolordudan hastanelere sevk edildiğini gösteriyor.

Raporun değerini tıp tarihi ve istatistik bilimi açısından özel kılan şey, böylesine kapsamlı ve sistematik bir kayıtın ilk kez ortaya çıkmasıdır. Çanakkale Savaşları Enstitüsü olarak, 3. Kolordu Harp Cerideleri çalışmalarında bu belgenin literatüre kazandırıldığını vurguluyoruz. Belgeyi hazırlayanlar, Arıburnu ve Conkbayırı bölgelerindeki tüm büyük muharebelerin istatistiklerini içeriyor ve bu yönüyle harp tarihinde yeni bir referans sunuyor.

Rapora göre toplanan veriler, cephe gerisindeki lojistik ve sağlık yapılanmasının Osmanlı ordusu tarafından ne denli sistemli yönetildiğini de gözler önüne seriyor. Söz konusu dönemde 41 bin 471 yaralının hastanelere taşındığı, bunun yanı sıra 40 binden fazla askerin sargı yerlerine ve hastanelere alındığı ifade ediliyor. 2 bin 549 asker ise hastane koğuşlarında hayatını kaybetmiş durumda. Bu rakamlar, savaşın sadece siperlerde değil, hastane çadırlarında da ne derece yoğun bir yaşam savaşıyla geçtiğini gösteriyor.

Raporun bir diğer çarpıcı noktası ise yaralanma çeşitliliğinin savaş alanlarının coğrafyasından doğan etkilerle doğrudan bağlantılı olmasıdır. Gelibolu Yarımadası’nın çıkarma noktaları ve diğer konumlar, Müttefik kuvvetlerinin gemi atışlarına açık olduğundan, bombalama ve şarapnel yaralanmaları farklı türlerde görülmüştür. Özellikle domdom kurşunları nedeniyle ağır doku tahribatıyla yaralanan 332 asker kayıtlarda yer almaktadır. Ayrıca süngü muharebeleri, savaşın en kanlı anlarını teşkil etmiş ve 83 asker, süngü hücumlarında ciddi yaralanmalarla karşı karşıya kalmıştır.

Utkan Emre Er, bu vesikayı gün yüzüne çıkararak kahramanlarımızın aziz hatıralarını bilimsel veriler ışığında yaşatmaya devam edeceklerini belirtiyor. Ayrıca sadece Çanakkale merkezde değil, Lapseki, Biga ve Ezine gibi farklı bölgelerde de askeri hastane yapılanmasının mevcut olduğunu hatırlatıyor. İstanbul’daki sevk merkezlerini de kapsayan bu geniş ağ, savaş sırasında sağlık hizmetlerinin ne derece entegre bir şekilde yürütüldüğünü gösteriyor.