Yozgat’ta Üzerlik: Nazardan Korunmada Geleneksel Tütsü ve Esnafın Nabzı

Yozgat’ta insanlar, nazardan korunmak için evlerinden eksik etmedikleri üzerlik bitkisini hâlâ yaşıyor. Bu bitkinin toplandığı ve kurutulduktan sonra çarşıda satıldığı biliniyor; bağı yaklaşık 60 liraya alıcı buluyor.

Araştırmacı yazar Osman Karaca, alışverişlerin canlanması arzusuyla üzerlikten tütsü üretimi yapıyor. Un Pazarı’nı ziyaret eden esnafın işyerlerinde tütsüyü dolaştırarak, küçük bir ritüelin parçası haline getiriyor. Yozgat’ın höyük ve tümülüslerle çevrili bölgelerinde kendiliğinden yetişen üzerlik otu, çoğu kişi tarafından nazardan korunmak için farklı biçimlerde değerlendiriliyor. Kimi kişiler bu tanelerden zembil adı verilen duvar süsleri yaparken, bazıları evlerinin giriş kapılarına nazar değmemesi için asıyorlar. Ayrıca tütsü olarak yakıldığında böcekleri uzaklaştırdığı da biliniyor.

Bazı yöre halkı, üzerinde yer alan bu bitkiden elde edilen ürünleri evlerinde kullanırken, diğerleri israf etmeden tüketiciyle buluşturuyor. Üzerlik bağı, çarşıda 60 liradan alıcı buluyor ve bu da bölgedeki ticareti canlandırıyor.

Yozgatlılar arasında üzerliğin anlamı derin: Büyüklerden aktarılan gelenek, kötülüklerden ve kem gözlerden korunma amacıyla camları açıp tütsüyü yakın; sonuçta manevi rahatlama ve olumlu enerji hissedildiğini ifade ediyorlar. Bir yandan bu geleneği sürdürmeye çalışan esnaf, tütsü yoluyla nazar ve uğursuzlukla mücadeleye dair umutlarını paylaşıyor.

Osman Karaca ise tütsünün tarihsel köklerine işaret ederken, nazar etkisini kırma amacıyla üzerliğin Türk kültüründeki rolünü vurguluyor. Çekerek yakınlarında geçmişte yaşanan olayların üzerliğe olan talebi artırdığına işaret ederken, Yozgat’ın esnafına tütsü dağıtma planını dile getiriyor. Ekonominin canlanması ve ticaretin bereketli sürmesi dua ve dileklerle birlikte bu uygulamanın bir parçası olarak sürdürülüyor.