Yozgat’ta Barok ve Rokoko Süslemesiyle Donatılan Tarihi Camiler

Yozgat’ın kent merkezi ve Şefaatli’nin Paşaköy köyü çevresindeki bazı tarihi camiler, barok ve rokoko üsluplarının etkilerini taşıyan zengin bezemeleriyle dikkat çekiyor. Osmanlı’nın Batılılaşma sürecinde sanat hayatına giren bu akımlar, cami duvarları, mihraplar ve tavanlarda kendini göstermekte; geleneksel Türk süsleme öğeleriyle harmanlanan kıvrımlı dallar, çiçek motifleri ve kartuşlar, dönemin estetik bakışını günümüze taşıyor.

Başçavuşzade, Cevahir Ali Efendi, Tekke Arap Dede ve Nakıpzade (Hoşyar Kadın) camileri ile Çapanoğlu camii külliyesinin öne çıkan örnekleri arasında barok ve rokoko etkileri barındıran süslemeler bulunuyor. Paşaköy’deki Tokmak Hasan Paşa Camisi’nin hikayesi, planını Selçuklu mirasına dayandırırken 1895 yılında yapılan onarımda Batılılaşma dönemi motiflerinin de cami yüzeylerine yansıdığını gösteriyor.

Yozgat Bozok Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü öğretim görevlisi Adem Sevim, bölgedeki bu eserlerin yalnızca İstanbul’da görülen başkalaşmış bir üslup olmadığını anlatıyor; Çapanoğlu ailesinin desteklediği ve Bozok Sancağı’nın merkezi konumu nedeniyle bu camilerde barok ve rokoko etkilerinin sıkça görüldüğünü ifade ediyor. Harim duvarlarındaki motifler, mihraplar ve kornişlerdeki süslemeler, bayrak ve çini motifleri gibi öğelerle zenginleşiyor; akantus yaprakları, “S” ve “C” kıvrımları, kartuşlar da dikkat çekici unsurlar arasında yer alıyor.

Hekimane açıdan bakıldığında, bu yapıların inşa ve onarım süreçlerinde yerel güçlerin rolü belirginleşiyor. Tokmak Hasan Paşa Camisi’nin 1773 yılında yaptırılıp 1895’te onarıldığı bilgisi, plan ve mimaride Selçuklu mirasının hâkimiyetini koruduğunu, eklemelerle de Batılı motiflerin camilere dahil olduğunu gösteriyor. Başçavuşzade Camisi’nin ise kitabelere göre 1800’lü yılların başında Halil Ağa’nın öncülüğünde yapıldığı belirtiliyor; mihrap, harim duvarları ve kornişlerinde barok ve rokoko süslemelerinin görüldüğü ifade ediliyor.