Yaşayan Halk Sanatını Nesilden Nesile Taşıyan Kitre Bebekler: Emine Polat’ın Öncü Yolculuğu

İzmir’de yaşayan 74 yaşındaki Emine Polat, kitreyle bebek yapımında gösterdiği ustalıkla Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına layık görüldü. Atölyesi evinin çatı katında olan Polat, her bebeği tek tek özenle ortaya çıkarıyor; tel iskelet üzerine pamuk ve kitreyle şekillendirdiği yüzler, eller ve ayaklar titizlikle biçimlendiriliyor. Ardından yöresel kıyafetler, her bir bebek için ayrı ayrıntılarla hazırlanıyor.

Polat, kitreye geçişini 2004 yılında kendi çabalarıyla öğrendiğini, geven bitkisinin sütünden elde ettiği karışımı iki gün suda bekletip süzdikten sonra pamukla birleştirdiğini anlatıyor. Böylece her bebek için özgün bir ifade ortaya çıkıyor; yüz ifadeleri, o yöreden yansımaları zihinde canlandırılarak şekillendiriliyor. Başlangıçta yöresel kıyafet arayışı zorlu olsa da Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı’ndan arşivlere başvurarak gerçekçi kıyafetler üretmeyi başarmış.

Polat, Türkiye’nin 81 ilini temsil eden 160 kitre bebeğiyle koleksiyonunu zenginleştirdi. Bu eserleri koruma amacıyla Malatya Kent Müzesi’ne teslim eden sanatçı, eserlerin sergilenmesinden gurur duyduğunu belirtiyor. Amacı Anadolu’nun zengin kültür mirasını gelecek kuşaklara aktarmak; ehramlı bir bebek örneğiyle Erzincan’ın geleneksel dokusunu hatırlatıyor ve tandırda kete yapan kadınların anlatılarını da gün yüzüne çıkarıyor.

Yurt dışı deneyimleri Polat, çalışmalarını Almanya, Fransa ve Bulgaristan’da sergileyerek kültürü evrensel bir dille anlatıyor. Kendisi için bu süreç, bebeklerle duygusal bir bağ kurmak demek; kıyafetlerin renkleri ve detaylarıyla geleneklerimizi canlı tutmaya çalışıyor. Zeybek, mehteran, Mevlevi motifleriyle Türkiye’nin yedi bölgesine ait bebekler üreten Polat, dışarıda da gelenekleri taşımanın sevincini yaşıyor.

Polat, duygusal bir bağla baktığı her bebeğin ardından üzülüyor; İzmir temalı kitre bebekler için bir festivalde Japon bir ailenin ilgisi, onun için “keşke geri veremeseydim” dedirten anlardan. Yaşamı boyunca bu sanatı sürdürmeyi hedefleyen Polat, kültüre olan bağlılığını ve aktarma arzusunu vurguluyor.