Yapay Zeka ve Siyasette Sorumluluk: Müller’in Değerlendirmesi ve Diella Tartışması

Almanya Erlangen-Nürnberg Üniversitesinden Yapay Zeka Etiği ve Felsefesi Uzmanı Prof. Dr. Vincent Müller, yapay zekanın siyasal kararlar üzerinde uygulanabilirliğinin sınırlı olduğuna dikkat çekti. Büyük dil modellerinin (LLM) devlet işlemlerini hızlandırabileceğini ancak bu teknolojilerin tek başına karar verme süreçlerinde gerçekçi bir özerkliğe sahip olmadığını vurguladı. Ayrıca Arnavutluk’un AKSHI kurumu tarafından tanıtılan ve kabine içinde yer alan yapay zeka sistemi Diella’nın kamuoyunda yarattığı tartışmalar, yapay zekanın siyasette rol alması konusunu yeniden gündeme taşıdı.

Diella’nın tanıtımı ve Japonya’da Saisei no Michi partisinin liderinin yapay zeka olarak açıklanması, bazı çevrelerince yenilikçi bir deney olarak görülürken, sorumluluk ve şeffaflık açısından önemli soruları da beraberinde getirdi. Müller, AA muhabirine yapay zekanın siyaset ve devlet işlerinde nerede ve nasıl kullanılabileceğine ilişkin görüşlerini paylaştı. Sistemlerin belirli veri setleriyle beslendiğini ve bazı konularda ön kabullere sahip olduğunu hatırlatarak, bu yapıların tarafsız bir yargıç olmaktan uzak olduğunu belirtti.

Yolsuzlukla mücadelede yapay zekanın potansiyel faydalarına değinen Müller, bir tür otomatik ya da yarı otomatik sistemin bu tür vakalarda bize yardımcı olabileceğini düşünse de, ölçülebilir kriterlere dayalı kararlar için uygun olan bir çerçevenin ötesine geçildiğinde sorunlar ortaya çıkabileceğini söyledi. Kamu ihalelerini denetleyen Diella örneğinde, sadece nicel göstergelere güvenmenin riski olduğuna işaret etti ve karar alma süreçlerinde kalite, zaman ve devamlılık gibi çok sayıda değişkenin dikkate alınması gerektiğini vurguladı.

Bir bilgisayar asla sorumlu tutulamaz ifadesine atıfla, 1979 IBM kılavuzundaki şu görüşün altını çizdi: insanların sorumluluk alması gereken kararlar için bilgisayarların yetkisi olmamalıdır. Bu bakış açısı, yapay zekanın kritik kararlar karşısında insan sorumluğunun yerini alamayacağına dair süregelen görüşü güçlendirdi. Müller, basit kararların otomatikleştirilmesinin daha tolere edilebilir olduğunu, ancak hayatı yakından ilgilendiren kararlarda hata riskinin ve hesap verebilirliğin büyük önem taşıdığını belirtti. Basit kararlar için uygun olsa da, özellikle kamu maaşları gibi sosyal güvenlik konularında hataların çok daha ağır sonuçlar doğurabileceğini örneklerle açıkladı.

Yapay zekanın önyargısız karar verme kapasitesi konusuna değinen Müller, makine öğrenimi modellerinin kararları nasıl aldığı konusundaki belirsizliğin hala yüksek olduğunu vurguladı. Derin öğrenme süreçlerinin ön yargılı olma ihtimalini görmezden gelinemez olarak nitelendirdi ve veri setlerindeki mevcut örüntülerin olağanüstü durumlarda istisnai kararlar doğurabileceğini ifade etti. Bu durum, «sınırlı miktarda veri, sınırsız uygulama alanı» tanımını güçlendirirken, LLM’lerin kararlarının genelde istatistiksel olarak kabul edilebilir olduğuna işaret etti.

Yapay zekanın siyasetteki rolü konusu, politik karar süreçlerinin yalnızca mantıksal değil aynı zamanda ideolojik ve taraflı olabileceği endişesini doğuruyor. Müller’e göre siyasette karar vermek için otomasyonun tamamen ortadan kalkması beklenemez; ancak devlet işlerinde prosedürlerin hızlandırılması ve bazı rutin süreçlerin otomatikleştirilmesi mümkün olabilir. Siyasette kararların bilgisayarla tamamen belirlenmesini öngörmek şu an için gerçekçi görünmüyor; yine de ceza adaleti, vergi ve ihale süreçleri gibi alanlarda yapay zekanın katkı sağlayabileceği alanlar bulunuyor.