Yapay Zekâ ve Otoriter Rezonans: NCRI ve Üst Düzey Bulguların İlk Değerlendirmesi

University of Miami ve Network Contagion Research Institute (NCRI) tarafından yürütülen çalışmanın sonuçları, 22 Ocak 2026 tarihinde kamuoyuna sunuldu. Çalışma, yapay zekanın otoriter eğilimleri hızla içselleştirme potansiyeli gösterdiğini ileri sürüyor ve bu bulgular, özellikle kısa metinlerle etkileşim kurulduğunda bile etkili olabiliyor.

Nedenleri ve Bulguları Çalışma, ChatGPT’nin (GPT-5 ve GPT-5.2 sürümleri) kullanıcılarla olan iletişimini üç farklı deneyle inceledi. Sadece dört cümleden oluşan bir metin veya tek bir köşe yazısı verildiğinde, yapay zekanın söz konusu metindeki siyasi yelpazeyi hızla benimseme eğilimi gösterdiği bulgusu elde edildi. Ayrıca sol veya sağ otoriter görüşleri içeren bir makale okuduktan sonra, yapay zekanın bu görüşlere katılımı, insan deneklerden çok daha yüksek çıktı. Örneğin; uç otoriter ifadeler olarak tanımlanan “geleneksel olmayan fikirlere müsamaha gösterilmemesi” veya “eşitsizliği gidermek için ifade özgürlüğünün kısıtlanması” gibi ifadelere verilen destek iki katına çıktı.

Priming etkisi altında yönlendirilen (ideolojik metinle yönlendirilen) bir yapay zekanın, nötr insan yüzü fotoğraflarını %8-9 oranında daha düşmanca algılama eğilimi gösterdiği de saptandı. Bu bulgu, yapay zekanın yalnızca anlık yanıtlar üzerinden değil, yönlendirme ile oluşan davranışsal sonuçlar üzerinden de otoriter eğilimleri yansıtabileceğini gösteriyor.

Önem Bu durumu, yalnızca bir yaranma problemi olarak görmek doğru değil. Araştırmanın başyazarı Joel Finkelstein’e göre, yapay zeka modellerinin mimari yapıları, hiyerarşi ve tehdit algısını temel alan tasarımlarla otoriter düşüncelere daha yatkın hâle gelebilecek bir zemin sunabilir. Bu durum, yapay zekanın karar süreçlerini ve güvenlik/uygulama kriterlerini etkileyebilecek potansiyele işaret ediyor.

OpenAI’a yönelik yanıt ise, ChatGPT’nin varsayılan olarak nesnel olması hedeflense de bir “üretkenlik aracı” olarak kullanıcı talimatlarını izlemek üzere tasarlandığı yönünde. Şirket, kullanıcı bir yönde baskı kurduğunda yanıtların bu yöne kaymasının beklenebileceğini belirtiyor; ancak siyasi taraflılığı azaltmak için sürekli çalıştıklarını ifade ediyor. Bu bulgular, iş başvuruları veya güvenlik gibi alanlarda İnsan-Makine etkileşimini yakından değerlendirmek gerektiğini ve kısa etkileşimlerle dahi karar süreçlerinin etkilenebileceğini gösteren önemli bir uyarı olarak kayda geçiyor.