Türkiye’de Doğum Oranlarındaki Düşüş ve Nüfusun Yenilenme Eşiği

Türkiye’nin doğurganlık hızı, uzun vadeli nüfus dengelerini etkileyen kritik bir eşikten giderek uzaklaşıyor. Toplam doğurganlık hızı, nüfusun kendini yenileyebilmesi için gereken 2,1 seviyesinin çok altında seyrediyor ve bu durum yaşlı nüfusun payını artırma ihtimalini güçlendiriyor.

Uzmanlar mevcut eğilimin sürmesi halinde ileride iş gücü ve ekonomik dinamizm üzerinde baskı oluşabileceğini belirtiyor. Geniş coğrafyada düşüş eğilimi gözlemlenirken, Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerinde doğurganlık 1,2–1,5 aralığına gerilemiş durumda. İstanbul, İzmir, Edirne ve Zonguldak gibi kentlerde demografik yenilenme sınırının oldukça gerisinde kaldığına dikkat çekiliyor.

İç Anadolu ve Akdeniz bölgeleri ise 1,6–1,9 aralığında kısa vadede kritik eşiğe yakın konumda. Uzmanlar bu bölgelerdeki düşüşün daha yavaş ilerlediğini, fakat mevcut eğilim sürerse orta vadede nüfus kaybının kaçınılmaz olacağını ifade ediyorlar.

Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri hâlâ 2,5 ve üzerinde doğurganlık hızlarına sahip olsa da yine de önceki yıllara göre belirgin bir gerileme kaydediliyor. Bu da bölgesel farklılıklara rağmen ülke genelindeki düşüş trendine işaret ediyor.

2,1 sayısı ne ifade eder? Uzmanlar için 2,1 doğurganlık hızı, bir toplumun uzun vadede nüfusunu sabit tutabilmesi için gerekli asgari sınır olarak kabul edilir. Türkiye ortalamasının bu seviyenin altına inmesi, ilerleyen yıllarda nüfusun yaşlanması ve toplam nüfusun azalması yönünde baskıyı artırır.

Erdoğan’ın değerlendirmesi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, doğum oranlarındaki düşüşün vatandaşı ve yapısal dinamikleri nasıl etkilediğini vurgulayarak bunu “varoluşsal bir tehdit” olarak nitelendirmişti. Boşanma oranlarının ve yalnız yaşamayı tercih eden bireylerin sayısının artmasına rağmen evlilik ve doğurganlık oranlarının gerilediğini, 2023 doğum istatistiklerinin endişe verici olduğunu belirtmişti.