Trabzon’da Kuzine Soba Ustası: Nesiller Boyu Süren Gelenekte Son Rönesans mı?

Trabzon’da yaklaşık 35 yıldır kuzine soba üreten Cemil Kitapçı, kentte bir zamanlar onlarca sobacının faaliyet gösterdiğini hatırlatıyor; bugün ise mesleğin adeta yok olmak üzere olduğunu belirtiyor. Yeni kuşak bu sanatı tercih etmediği için 10-15 yıl içinde kuzine soba ustasının kalmayabileceğini ifade ediyor.

Babadan oğula geçen bu meslek, 1990 yılından beri sürdürülüyor. 57 yaşındaki Kitapçı, giderek azalan talep ve çırak bulmadaki zorluklar nedeniyle ilerleyen yıllarda faaliyetlerin nasıl evrileceğini merakla izliyor. Kuzine sobaların en yoğun kullanımının 1960-1970 yıllarında yaşandığını belirten usta, teknolojinin ilerlemesiyle doğal gaz ve kömür kullanımının yaygınlaşmasıyla sobalara olan ilginin önemli ölçüde azaldığını anlatıyor.

Hâlâ kuzine sobada pişirilen yemeğin tadının ayrı olduğunu söyleyen Kitapçı, geçmişte Trabzon’da yaklaşık 25-30 sobacının bulunduğunu, bugün ise bu sayının 5-6’ya düştüğünü ve kalan ustaların dükkanlarını kapattığını sözlerine ekliyor. 10-15 yıl içinde bu mesleği sürdürecek usta bulmanın giderek güçleşeceğini vurguluyor.

Antika niteliğine bürünen kuzine sobaların günümüzde kırsal bölgelerde ve nostalji amacıyla tercih edildiğini söyleyen meslek sahibi, “Baba mesleğim; bu işi babamdan öğrendim. Ancak yeni nesil arkadan gelmiyor, nadiren çıkıyor” diye konuşuyor. Kuzine sobaların Trabzon ve Karadeniz’de en az 120 yıllık bir geçmişe sahip olduğuna işaret ederken, en yoğun dönemlerin 1960-1970 yıllarında olduğunu hatırlatıyor. O dönemlerde sobaların yaygın kullanıldığını, teknolojinin ilerlemesiyle ilginin azaldığını ifade ediyor.

İleriye dönük olarak bakıldığında, sobayı temiz ve dikkatli kullanan birinin 10 yıldan uzun süre kullanabileceğini ekliyor. 1972’lerde Trabzon’da tahminen 25-30 sobacı bulunduğunu söyleyen usta, günümüzde kalanların da seneden seneye dükkanlarını kapattığını aktarıyor. Yaklaşık 10-15 yıl sonra bu işi yapan bir meslek sahibinin bulunmasının zorlaşacağını tahmin ediyor.

İlgi azalmış olsa da kuzine sobalar hâlâ bazı kullanıcılar için değerli. Eskiden inek bakımı yapanların fazla olduğu köy ve kırsal bölgelerde, bu sobalar özellikle 30 yaş üzeri kişiler tarafından nostalji ya da fonksiyonelliği için tercih ediliyor. Teknostijinin bu mesleği “mahvettiğini” söyleyen Kitapçı, yeni neslin bu işe yönlendirilmesinin güç olduğunu belirtiyor. Bir sobayı yüzde 80-90 oranında çalıştırmanın mümkün olduğunu da sözlerine ekliyor.

Vatandaşlardan Adem Koç ise kuzine sobayı köylerde daha çok benimsediklerini ifade ederek, “Doğal gaz gelmeden önce kömür sobası kullanıyorduk. Karadeniz’in iklimi nemli olduğundan sobalar erken çürüyor; kalın yapısı ve dayanıklılığı avantaj sağlıyor” diyor. Ramazan’da güveç için özellikle tercih edilen sobaların şu anda yayla ve köy yaşantısında kaldığını ekliyor.