Trabzon’da Kadınların El Sanatlarıyla Geleneksel Mirası Geleceğe Taşıması

Trabzon Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki Mehmet Cengiz Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi, kadınların el sanatları üretimini kültürel bir ritüele dönüştürdüğü bir alan olarak öne çıkıyor. Burada yetişen kadınlar, mavi yıldız, vargit çiçeği, kirpikli zambak ve zifin gibi bölgeye özgü bitkileri kumaş ve takılarına işleyerek atma türküleri ve manilerle zenginleştiriyorlar.

Merkezde kurulan beş ayrı atölye, hasır-kazaziye takı tasarımı, geleneksel el sanatları, yöresel bez dokuma, moda tasarımı, kadın giysi hazırlama, kağıt rölyef, tezhip ve ahşap boyama gibi disiplinlere odaklanıyor. Kadınlar bu atölyelerde eğitim alırken üretim sürecinde kendi kültürel miraslarını modern tasarımlarla buluşturuyorlar. Ürünler, Karadeniz kültürünü yansıtan temalarla tasarlanıyor ve endemik bitkilerin özellikleriyle şekilleniyor. Atma türküler, üretim sırasında doğaçlama olarak söyleniyor ve bu süreç toplumsal dayanışmayı güçlendiriyor.

“TRABIZEN” markasıyla patentli olarak üretime geçirilen tasarımlar, gelecek nesillere aktarılması hedefiyle dikkat çekiyor. Merkezin çalışmalarını değerlendiren Esengül Kibar, üreticilere kadın girişimciler ağı kurulduğunu ve mevcut atölyelerde yaklaşık 18 kadın ile 6 desinatörün görev aldığını, haftada 520 kadara meslek eğitimi verildiğini belirtiyor. Ayrıca her dönem belirlenen temalar eşliğinde doğal kumaşlar üretiliyor ve bu kumaşlar kıyafetlere işlenerek turizm açısından hediyelik eşyaya dönüşüyor.

Endemik bitkilerden ilhamla tasarım süreci kapsamında, mavi yıldız çiçeği uluslararası koruma altında olan bir motif olarak kıyafetlerde yer alıyor. Vargit çiçeği ise kıyafetlerde broş ve takı olarak öne çıkıyor; aynı zamanda kirpikli zambak, manişak çiçeği ve zifin çiçeğiyle çeşitli tasarımlar yaratılıyor. Bu bitkilerle yapılan çalışmalar, Trabzon’un gençlerine sanatları modern yaklaşımlarla sunma amacı taşıyor. Kazaziye ustası Havva Memiş de bölgeye özgü bitkileri kazaziye sanatıyla birleştirerek kolye, broş ve iğne oyası gibi ürünler üretmeye devam ediyor.

17 yıllık deneyimini paylaşan Emine Adanur ise endemik bitkilerin özelliklerine uygun atma türküler yazarak tasarımları zenginleştirdiğini ifade ediyor. TURAB-I ZEN adıyla patentli olan ürünler, Trabzon’un kültürel mirasını gün yüzüne çıkarmayı sürdürüyor.