Taş Baba: Anadolu Bozkırının Türk Taş Heykeli ve Erzurum Steli

Şenkaya’nın Ormanlı köyünde altı yıl önce gün yüzüne çıkarılan ve Erzurum Steli olarak adlandırılan Taş Baba heykeli, göçebe bozkır kültürünün Anadolu’da bıraktığı derin izlerden biridir. 1.26 metre yüksekliğe ulaşan bu devasa stel, uluslararası literatürde Türk Taş Heykelleri grubunun önemli bir temsilcisi olarak kayda geçer. Erzurum Müzesi’nde sergilenen Taş Baba, yaklaşık 2 bin 500 yıllık geçmişiyle ziyaretçilerin dikkatini çekmeyi sürdürüyor ve Kültür Yolu Festivali Erzurum durağında büyük ilgi görüyor. Eser, Türk mezar gömme geleneğinin önemli örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Steli, cepheden işlenmiş bir erkek figürü olarak karşımıza çıkıyor ve Şenkaya’ya bağlı Ormanlı mahallesinde tüm dikkatleri üzerinde topluyor. Yerli bir taş ustasının ellerinde şekillendiği varsayılan heykelin belinde dört yatay kuşaklı kalın bir kemer bulunuyor. Sağ elinde kaldırdığı kadeh ile sol kolundaki karnını tasvir eden figür, çoğunlukla alt kısmın işlenmemiş bırakıldığı bir kompozisyonla tamamlanıyor. Türkiye’de bu türden tek örnek olarak değerlendirilen eser, 2020 yılında Aytaç Alver adlı çiftçinin fark ettiği motiflerle müze korumasına alınmıştır ve arkeologlar tarafından Kıpçaklar dönemine ait olduğu belirlenmiştir.

Taş Baba’nın kokusu, Erzurum’da iç içe geçmiş tarihsel katmanları hatırlatırken, çocuklar da bu taşın merak uyandırıcı dokusuna yoğun ilgi gösteriyor. Yetkililer, söz konusu eserin Türkiye’deki eşsiz örneklerinden biri olduğuna vurgu yapıyorlar ve Türk kültüründeki önemine dikkat çekiyorlar.

Taş Baba stelinin erken temsilcileri üzerine yapılan incelemelerde, ellerinde kap ya da kadeh bulunan erkek figürlü stellerin MÖ 6-5. yüzyıllara uzanan İskitler dönemine dek uzanan bir geçmişı olduğu anlaşılmaktadır. Göktürk dönemiyle yoğunlaşan bu gelenek, MS 6-8. yüzyıllardan MS 11-13. yüzyıllara kadar Anadolu’da da izlerini sürdürmüş olsa da heykelin çok daha eski bir kökene sahip olduğu düşünülüyor. Üst sınıfa mensup bireylerin mezarlarının yanında ya da üzerine konumlandırılan bu taşlar, Orta Asya ve çevresinden Batı Avrupa’ya kadar geniş bir coğrafyada yayılmıştır.

Bozkır kültürünün Anadolu coğrafyasındaki nadide duraklarından biri olarak Erzurum Steli, geçmişin izlerini günümüze taşıyarak tarihsel bir köprü kurmaya devam ediyor. Kaynaklar arasında İhlas Haber Ajansı ile Haberler.com gibi çeşitli haber kuruluşlarının kayıtları yer almaktadır.