SGK Denetimlerinde Sahte Sigortalılık ve Emeklilik İptali: Detaylar ve Uygulamalar

Son zamanlarda sahte sigortalılık vakalarını yakından takip eden SGK, her yıl yaklaşık yüz bin emeklilik başvurusunun iptaline kadar varan incelemeler yürütüyor. Uzmanlar, hangi durumların usulsüzlük olarak kabul edildiğini ve hangi hallerde sigortalılık ile emekliliğin geçersiz sayıldığına dair sıkça sorulan sorulara yanıt veriyorlar.

Fiili çalışma olmadan sigortalılık hususunda SGK’nın tavrı nettir: yasal olarak sigortalı olduğuna dair bir temel yoksa, sigortalılık ve emeklilik işlemleri iptal edilir. Günlük yaşamda da birçok kişi çalışmadığı halde kendisini bir arkadaşının veya akrabasının iş yerinde sigortalı gösterir; bu durumda herhangi bir yasal bağlılık söz konusu değildir ve zaman geçse dahi ortada fiili bir çalışma yoksa SGK bu sigortalılığı iptal eder ve emekliliği mevcutsa onu da bozabilir.

Sahte iş yerleri üzerinden kendini sigortalı gösterenlerle ilgili durumlar ise çok yaygındır. Paravan şirketler vasıtasıyla kişileri sahte iş yerlerinde sigortalı gösteren bu uygulama hem sigortalığı hem de emekliliği iptal ettirir. SGK, İş Yeri Karnesi Sistemine geçişle sahte iş yerlerinin tespitini güçlendirmiş olup, iş yerinin gerçek olup olmadığını özel bir denetim süreciyle değerlendirir.

İş yerinin gerçek bir iş yeri olmaması durumunda, hizmet dökümünde Ş, K ve S gibi işaretler kullanılır. Şüpheli iş yeri anlamına gelen Ş işaretiyle başlayan değerlendirmeler sonrasında kontrol devam eder; sonuçta K kontrol statüsüne alınır ve teftişle birlikte iş yerinin sahte olduğuna kanaat var ise nihai karar S ile iş yerinin sahte olduğu yönünde verilir. Gerçek bir işçi olarak hizmet akdiyle çalışılan durumlarda SGK tarafından herhangi bir iptal söz konusu değildir; ancak çalışmadan sigortalılık gösterimi durumunda iptal gerçekleşir.

İş yeri sahibi kendi kendini sigortalı gösterirse, bu durumda emeklilik iptali söz konusu olabilir. Şirket sahiplerinin veya ortaklarının kendi iş yerlerinde SSK’lı olarak gösterilmesi, sigortalılık ve emekliliğin iptaline yol açabilir ve emeklilik bir süre sonra veya başlangıçta bozulabilir. Ayrıca emeklilikten bağımsız olarak, bu tür durumlar nedeniyle emeklilik şartlarının değişmesi de mümkündür.

Eş durumu için ise evlilik bulunan bir eşin kendi iş yerinde sigortalı olması, gerçek bir hizmet akdi varsa geçerli olur. Ancak yardım amacıyla çalışılıp ücret alınmıyorsa bu sigortalılık kabul edilmez ve SGK iptal edebilir. Hizmet akdi varlığı incelenir; gerçek çalışma yoksa iptal gündeme gelir.

Sahte boşanmalar ve yetim maaşı gibi uygulamalarda da benzer sonuçlar ortaya çıkar. Eşin almış olduğu yetim maaşı ya da doğum yardımları gibi yardımlara ilişkin sahte durumlar tespit edilirse SGK, bundan doğan ödenekleri faiziyle geri alabilir. Doğumla ilgili ödenekler, iş göremezlik ödenekleri veya süt parası gibi yardımlar da sahte sigortalılık nedeniyle geri alınabilir.

Prim iadeleri ve cezai sonuçlar açısından Türkiye Cumhuriyeti mevzuatı, sahte sigortalılık durumlarında yatırılan primleri iade etmez; emekli maaşları ise geri alınır ve bu süreçte gecikme zammı, ceza ve faiz uygulanır. Sağlık yardımları, hastane giderleri ve diş tedavileri gibi yardımlar da faiziyle birlikte geri ödenir. İş kurmadan sigortalı gösterilerek sosyal güvenliği dolandırma girişimi savcılık tarafından değerlendirilen ağır bir suç olarak kabul edilir.