Seka Kağıt Müzesi: Türkiye’nin Kağıt Endüstrisinin Ustaları ve 70 Metrelik Makinesinin Hikâyesi

Geçmişten günümüze uzanan bir sanayi öyküsünü barındıran Kocaeli Seka Kağıt Müzesi, endüstriyel mirası yeni nesillere aktarırken 12 bin 345 metrekarelik geniş alanında dört kat ve toplam 18 salonuyla ziyarete açıldı. Bu özel yapı, 2004’te faaliyetini durdurduktan sonra 2016 yılında müze olarak yeniden hayat buldu ve ziyaretçilere kağıt üretiminin evrelerini yakından gösteriyor.

Girişte öne çıkan 70 metre uzunluğundaki kağıt makinesi, devasa çelik silindirler ve hamur hazırlık hatları, dönemin teknolojisini gün ışığına çıkarıyor. Müzede sergilenen ekipmanlar, dönemin ileri mühendislik standartlarını temsil ediyor ve ziyaretçilere o dönemdeki üretim süreçlerinin boyutlarını hissettiriyor.

Röportajlarda yer alan uzmanlar, makine parçalarının yaklaşık %90’ının Alman menşeli olduğunu ve 1934 yılında Almanya’dan getirilen parçaların trenlerle buraya monte edildiğini belirtiyor. Bu ekipmanlar, o dönemin endüstriyel üretim kurgusuna göre oldukça gelişmiş bir yapı sunuyordu.

Türkiye’nin İlk Kağıt Mühendisleri ve Ustaları Burada Yetişti müzede, üretim hattının başında Alman mühendislerin bulunduğu dönemlerden, Türk gençlerinin çıraklık ve kalfalık sistemiyle yetiştiği yıllara uzanan bir dönüşümü gözler önüne seriyor. 1950’lerle birlikte tesis tamamen Türk mühendis ve ustaların kontrolüne geçiyor; böylece yalnızca kağıt üretilmiyor, aynı zamanda Türkiye’nin ilk kağıt mühendisleri ve ustaları da yetişti.

Birinci Numara Kağıt Makinesi olarak adlandırılan en eski üretim hattı, J.M. Voith firmasına ait 1934 yapımı bir makineyle temsil ediliyor. 70 metre uzunluğa ve 2,65 metre enine sahip olan bu makine, tek başına adeta bir üretim hattı gibi çalışıyor ve helezonik bir süreçle kağıt üretimini gerçekleştiriyor. Sistem; oluşum bölümünden başlayan serüvende, pres, 48 kurutma silindiri ve kalandır gibi bölümlerle devam ediyor; tüm üniteler senkronize şekilde hareket ediyor ve nihayetinde bobin haline getiriliyor.

Hamur Hazırlama ve Fiziksel Parçalama süreci, kalite açısından kritik öneme sahip. Schleifer makinesi tomrukları yüksek mukavemetli taş sistemiyle liflerine ayırıyor ve bu aşama tamamen fiziksel bir parçalama olarak gerçekleşiyor. Lifler, ardından elenerek yabancı maddelerden temizleniyor; refiner makineleri lifleri parçalayarak yüzey alanını artırıyor ve liflerin birbirine tutunmasını güçlendiriyor. Bu aşama, kağıdın mukavemet ve dayanıklılık değerlerini doğrudan etkiliyor.

Enerji altyapısı da mekanik üretim akışına entegre biçimde planlanmış durumda. 1934 tarihli Siemens elektrik paneli, o dönemin güç dağıtım merkezini oluşturuyor ve sistemin beş ayrı üretim hattına enerji sağlayacak şekilde tasarlanmış olması, dönemin endüstriyel mühendislik yeterliliğini gösteriyor. Schleifer ile başlayan bu süreç, teksif ve hamur depoları üzerinden 1 numaralı kağıt makinesine ulaşarak üretimi tamamlıyor.