İremir Höyüğü’nde Erken Tunç Çağına Ait Depo ve Mutfak Bulguları: Tarımsal Merkeze Doğru Yeni Kanıtlar

Van Müzesi tarafından yürütülen ve Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Genel Müdürlük iş birliğinde sürdürülen kazı çalışmalarında, Otbiçer Mahallesi yakınlarındaki höyükte yeni buluntular ortaya çıktı. 2020 yılında başlatılan proje kapsamında, 15 kişilik ekip arkeologlardan antropologlara ve sanat tarihçilerine kadar geniş bir uzman kadrosuyla çalışıyor. Bu yılki çalışmalar, daha önce depo olarak tespit edilen mekânın kuzey duvarında bulunan fırın ve çömlekler ile mutfak düzeninin izlerini gün yüzüne çıkardı. Ayrıca bu alandaki alt ve üst ezgi taşları, küçükbaş hayvan kemikleri ve kırık bir küpün çevresinde yaklaşık 5 bin yıl öncesine ait arpa taneleri ele geçirildi. Karbonlaşmış arpa taneleri laboratuvar incelemesi için saklanıyor ve gelecek analizlerde bölgenin tarımsal üretim kapasitesi hakkında değerli veriler sunması bekleniyor.

Bulgular, bölgenin tarımsal anlamda kritik bir merkez olduğunu işaret ediyor diyen Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Hanifi Biber, höyüğün şu ana kadar ortaya konulan sekiz farklı tabakasıyla bölgenin en eski yerleşimlerinden biri olduğuna dikkat çekti. Bu yılki çalışmalar, Erken Tunç Çağı’na ait depolama alanını çevreleyen, in situ olarak korunmuş mutfak düzeninin önemli ipuçları verdiğini belirtti. Ayrıca Geç Kalkolitik Çağ’a ait olabileceği değerlendirilen seramik parçalarının bulunduğu alanda gerçekleştirilen sondajlarda taş temel üzerine kerpiç duvar izleri ortaya çıktı.

Kazılar ilerledikçe yeni kalıntıların gün yüzüne çıktığını söyleyen Biber, İremir Höyüğü’nün konisine yakın bir açıkmada depolama mekânı olarak kullanılan bir yapının kalıntılarını da keşfettiklerini aktardı. İçerisinde parçalanmış büyük küplerin bulunduğu bu alanın höyüğün en geç tabakasına ait olabileceğini öne sürdü. Depo mekanlarının yanında ise alt ve üst ezgi taşları, obsidiyen kesici ve delici aletler ile kemik aletler bulundu. Bu bulgular, bölgenin tarımsal ve sosyal yaşantısına dair yeni veriler oluşturuyor ve Gürpınar Ovası ile Van Gölü çevresinin derin tarihine ışık tutuyor.

2020 yılında kaçak kazılardan elde edilen karbonlaşmış buğdaylar ile bu yıl ortaya çıkan arpalar, bölgenin tarımsal üretim geçmişine ilişkin önemli göstergeler olarak değerlendiriliyor. Biber, elde edilen bulguların, bölgedeki tarımsal hareketlilik ve ekonomik faaliyetler hakkında daha net bir tablo sunacağını vurguladı. Ayrıca kazı çalışmalarına destek veren kurumlar ve yerel yönetimlere teşekkürlerini iletti: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Van Valiliği, Van YYÜ Rektörlüğü, Gürpınar ve Edremit kaymakamlıkları.

“Bu coğrafyadaki en erken yerleşim yeri kazısı burada yapılıyor” şeklinde konuşan Van YYÜ Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hakan Yılmaz, kemiklerin Urartu öncesi tarım ve hayvancılık hakkında önemli bilgiler taşıdığını söyledi. Höyüğün bölgede kazısı süren en eski yerleşim yeri olduğuna vurgu yapan Yılmaz, küçükbaş hayvan ağırlıklı bir yetiştirme düzeninin baskın olduğunu, yaban hayvanı olarak ise kızıl geyik, yaban keçisi ve ayı kalıntılarının tespit edildiğini belirtti. Katmanlar inildikçe bulguların çeşitleneceğini ifade eden Yılmaz, bu coğrafyada genelde Urartu kaleleri ve mezarlıklarıyla ilgili çalışmaların yapıldığını, ancak burada gerçekleştirilen kazının bu bölgenin en erken yerleşimlerini aydınlatma açısından özel önem taşıdığını sözlerine ekledi.