İade Edilen Antik Eserler: Türkiye’nin Kültür Varlığına Dair Kaçakçılıkla Mücadelesi ve Güncel İadeler

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın koordinasyonunda, kaçakçılığa karşı mücadele eden ekipler, Anadolu’nun zengin medeniyet kalıntılarını yurt dışından Türkiye’ye getirmek için çalışmalarını sürdürüyor. 1980 yılından bu yana 19 ülkede 169 çalışmaya imza atıldı ve yurt dışından getirilen eserler envantere kazandırılıyor.

EN ÇOK İADE EDİLEN ÜLKELER verilerine göre, son 45 yılda yurt dışına çıkarılan 26 bin 761 tarihi eser Türkiye’ye getirildi. Almanya, Hırvatistan, Bulgaristan, İngiltere, ABD ve Sırbistan bu süreçte öne çıktı. Ülkelere göre getirilen eser sayıları ise şöyle: Almanya’dan 8.670; Hırvatistan’dan 4.147; İngiltere’den 3.748; Bulgaristan’dan 3.061; ABD’den 2.701; Sırbistan’dan 1.865 olarak kaydedildi.

16’ncı yüzyıla ait İznik çini karo gibi önemli eserler de iade sürecinin parçası oldu ve bu yıl 110 eser için çalışmalar aralıksız sürdürülüyor. Kanada’da yaşayan birinin Anadolu kökenli bir testi miras yoluyla Türkiye’ye iade edildi; bu eserler Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürlüğü’nde korunmaya alındı. Ayrıca ABD’den, Antik Çağ’da yetişkin bir bireye ait kemikler veya külleri bulunan lahdin iadesi sağlandı. Adana’daki Ulu Camisi’nden çalındığı bilinen 16’ncı yüzyıla ait İznik karo, İngiltere’den iadesiyle beraber Ankara Etnografya Müzesi’nde muhafaza ediliyor.

Bir başka örnek olarak, ABD’den gönüllü iade ile getirilen Bizans Dönemi dönemi bir çömlek; 1268 tarihli el yazması Kitab Şerhu’l-Esma, Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesi’nde koruma altına alındı. 2000 yılında yaşanan bir hırsızlık sonucunda kaybolan eserlerden biri olan kırık/eksik parçalar, Türkiye’ye kazandırılan değerler arasına dahil edildi. Bahreyn Krallığı Uluslararası Yatırım Bankası Şeriat Denetim Kurulu Başkanı’nın bağışıyla Konya Yazma Eserler Bölge Müdürlüğü’ne ulaştırılan nadir eserler de bu süreçte göz önünde tutuldu. Ayrıca Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde İsviçre’den iade edilen tunç çağından kalma kadın-adak heykelcikleri ve çeşitli cam eşyalar ziyaretçiler için sergileniyor.

Bu süreçte, aralarında ünlü heykel ve sikke koleksiyonları ile çeşitli cam ürünlerinin bulunduğu eserler de iade edilerek Türkiye’nin arkeolojik ve kültürel mirasının korunması hedefleniyor. Özellikle Orta Çağ ve Bizans dönemine ait parçaların iadesi, ülkenin kültürel hafızasının güçlendirilmesi açısından kritik bir rol oynuyor.