Efes’in Taş Hastanesi: restoresiyonla Yeniden Canlanan Stadyum Caddesi ve Liman Cadde’si

İnce işçilikle ortaya çıkarılan ve uzun yıllardır toprak altında kalan kırık sütunlar, kaideler ve mimari bloklar; Efes Antik Kenti’nin kazı ve restorasyon çalışmalarında adeta yeniden hayat buluyor. UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan bu şehrin geleceğe miras projeleri kapsamında yürütülen çalışmalarda, stadyum caddesi çevresinde bulunan parçalar titizlikle taranıp temizlenerek uygun yerlere yeniden yerleşiyor. Taşlar, önce belgeleniyor, sonra temizleniyor ve sağlamlaştırılarak birleştirme sürecine geçiliyor. Bu süreçte her parça uzman ekipler tarafından inceleniyor ve gerektiğinde yeniden formuna kavuşturuluyor.

Geleceğe Miras Sonsuz Efes projesinin koordinatörü Prof. Dr. Bahadır Duman, çalışmaların 2023 yılında başladığını ve ziyaretçi karşılama merkezi ile antik tiyatro ve stadyum caddesi çevresinde yoğunlaştığını belirtiyor. Arkeologlar, restoratörler, jeologlar, mimarlar ve mühendislerden oluşan yaklaşık 200–250 kişilik bir ekip, taş hastanesinde parçaların dokümante edilmesini, temizlenmesini ve gerektiğinde birleştirilmesini koordine ediyor. Bu alanda yürütülen çalışmalar, o döneme ait yazıtlı bloklar ve heykel kaidelerinin çevirilerinin yapılmasını da kapsıyor ve ziyaretçilere antik dönemin günlük yaşamını daha net aktarabilmeyi hedefliyor.

Stadyum Caddesi üzerinde yaklaşık 2500 yıllık bir geçmişin izleri gün yüzüne çıkarılıyor. Depremler, yangınlar ve doğal afetler nedeniyle yıkılan sütunlar ile bloklar, orijinal yerlerinden tamamen yeniden kuruluyor ya da bazen farklı çözümlerle uyum sağlanıyor. Restorasyonla sürece odaklanan ekipler, ince müdahalelerle ziyaretçilerin antik çağı daha iyi algılayabilmesi için minimum müdahale politikasını sürdürüyor. Cadde boyunca tespit edilen 120–130 sütun ve kaide içinde restorasyonu tamamlanan paylar ile kalanlar, yakın zamanda tamamlanacak şekilde planlanmış durumda.

Aynı çalışma, Latince ve Grekçe yazıtların Türkçe ve İngilizce çevirileriyle desteklenerek ziyaretçilere sunulacak bilgileri zenginleştirmeyi amaçlıyor. Yeni güzergah, Stadyum Caddesi’nin ötesinde antik tiyatro ve Liman Caddesi’nde de devam edecek; tamamlandığında ziyaretçiler, daha önce karşılaşmadıkları pek çok yeni detayı görebilecekler. Efes, Küçük Asya’nın başkenti olarak ziyaretçilere bu kadim kentin farklı yüzünü aktaracak bir deneyim vad ediyor.

Restorasyon çalışmalarının Liman Caddesi ve Stadyum Caddesi ile Roma hamamında da devam etmesi planlanıyor. Orta Liman Kapısı için gerekli koruma kurulu izinleri alındı ve bu yıl içerisinde anastilozis temelleri üzerinden minimum düzeyde restorasyonlar yürütülecek. Böylece Liman Caddesi boyunca zemin kaplamaları, sütunlar ve kapılar yeniden hayata geçirilecek.