Edirne Kırmızısı: Kültürel Miras ve Kök Boya Üzerine Yeni Bulgular

Trakya Üniversitesi Edirne Gülü ve Kırmızısı Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin başkanı Doç. Dr. Nilgün Becenen, Edirne kırmızısının tarihsel önemi ve güncel kullanımları hakkında AA’ya konuştu. Efsane renk olarak da bilinen bu kök boya, Osmanlı dönemindeki casusluk söylentileriyle anılan bir değer olarak yeniden gündeme geliyor.

Renk için yürütülen farkındalık çalışmaları, önce topluma renk hakkındaki farkındalığı artırmayı hedefledi. Ardından kök boya bitkisi Rubia tinctorum’un deneme ekimleriyle üretim süreci test edildi. Araştırma projeleriyle rengin reçetesi çıkarıldı; kök bitkisinin yetiştirme koşulları ve hasadını belirleyen adımlar tamamlandı. 500’ün üzerinde deneme sayesinde gerçek kırmızı elde edildi ve Edirne Valiliği, Edirne Belediyesi ile üniversite yetkililerinin bir araya gelmesiyle renk somutlaşmıştır.

Kök boya bitkisinin ekim alanları genişliyor ve şehirdeki paydaş kurumlardan destek alınıyor. Rubia tinctorum kökünden elde edilen boya ile yapılan çalışmalar, çiftçiler için yeni bir üretim olanağı sunuyor. Becenen, bu bitkinin sadece tarımsal bir alternatif değil, aynı zamanda kırsal kesimde gelir artışı sağlayan bir değer olduğunu belirtti. Üretim sürecine geçilen bu bitkinin üç yıl içinde hasat edilebildiğini, köklerinde yaklaşık 30 farklı rengin bulunabileceğini ifade etti. Alerjen veya kanserojen içermeyen bu doğal boya, parlak ve canlı kırmızı tonları vadediyor.

Her alana uyum sağlayan doğal boya olarak Edirne kırmızısı, tekstil ürünlerinin dışında ev tekstili, çini sanatı ve ahşap boyamalarda da kullanılabilecek çok yönlü bir renk olarak öne çıkıyor. Rengin düz boya olarak uygulanabildiği ve baskı için de değerlendirildiği belirtildi. Rengin kullanım alanlarındaki çeşitlilik gün geçtikçe artıyor ve bu değerli kök boya, şehirdeki kültürel mirası canlı tutmayı amaçlayan çalışmaların odak noktasına yerleşti.

Renk hikayesi, 15. yüzyılda Edirne’de kök boya olarak üretildiğinde başlar. Tuğla kırmızısına göre daha parlak olan bu ton, iki boya ustasının formülüyle Edirne’den Avrupa’ya taşındı; Fransa’da 1740’lardan itibaren “Rouge d’Adrinople” adıyla tekstil sektöründe yaygınlaştı. Zamanla unutulma tehlikesiyle karşılaşan bu renk, yeniden gündeme getiriliyor ve kentteki projelerle popülerliğini artırması hedefleniyor.

Kaynaklar: AA / Gökhan Zobar – Kültür-Sanat; Haberler.com