Dijital Altyapı Krizi ve Körfez’in Veri Yolu: Yeni Girişimler ve Riskler

Görülen veriler, dijital akışın da petrol gibi belirli kilit noktalar ve kırılgan hatlar üzerinde yoğunlaştığını gösteriyor. Bu tablo, küresel internetin güvenliğini tehdit eden yeni bir risk alanı olarak karşımıza çıkıyor. Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’in dar coğrafyası, denizaltı fiber optik kabloların büyük kısmını taşıyor ve uluslararası veri trafiğinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Kablo ağlarının bu bölgelerden geçmesi, tek bir aksaklığın birden çok iletişim hattını etkileyebilecek bir risk doğuruyor. Geçmişte Kızıldeniz’de yaşanan kesintiler, onarımların aylar sürebileceğini ve internet trafiğinde kapsamlı aksamalara neden olabileceğini gösterdi. Bu hatların tamiri ise son derece karmaşık ve sınırlı sayıda gemi tarafından gerçekleştiriliyor; savaş koşullarında bu ekipmanlara erişim ise eşsiz bir zorluk teşkil ediyor.

Siber gerilimler ve altyapı hedefleri Artık savaşlar sadece enerji tesislerini değil, veri merkezlerini ve iletişim altyapılarını da doğrudan hedef alıyor. Güvenlik uzmanlarına göre modern çatışmalarda kritik altyapılar -enerji, haberleşme ve veri merkezleri- savaşın merkezinde yer alıyor. Bölgedeki kullanıcılar için tam bir kesinti yaşanmasa da hız düşüşleri ve gecikmeler giderek daha belirgin bir hal alıyor; mevcut altyapı bu yükü her zaman sorunsuz taşıyamıyor çünkü yönlendirme alternatiflerine rağmen kapasite sınırlı.

Karasal koridorlar için rekabet Körfez ülkeleri, Avrupa’ya açılan karasal fiber hatları kurmak üzere hızlı ve iddialı projeler peşinde. Bu çabalar, denizaltı kablolarına olan bağımlılığı azaltmayı ve veri akışını farklı rotalarda dağıtmayı amaçlıyor. Türkiye bu ağların kilit bir noktası olarak öne çıkıyor. Öne çıkan girişimler şunlar:

• SilkLink (Suudi Arabistan): STC Group’un 800 milyon dolar değerindeki yatırımıyla Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaşan yaklaşık 4.500 kilometrelik hat, Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlanmayı hedefliyor. İlk fazın başlama süresi 18–24 ay olarak planlanıyor.
• FiG ve Irak koridoru (Katar-Ooredoo): 720 Tbps kapasiteli denizaltı hattın yanı sıra Irak üzerinden Türkiye’ye karasal bağlantı için 500 milyon dolarlık yatırım öngörülüyor; proje 2027’de tamamlanması hedefleniyor.
• SONIC projesi (ortak girişim): Suudi Arabistan ile Umman arasında hibrit bir fiber ağ kuruyor; ilk fazın 12 ay içinde tamamlanması öngörülüyor.
• WorldLink (özel konsorsiyum): BAE’den Irak’a ve Türkiye’ye uzanacak yaklaşık 700 milyon dolarlık bir hat ile yapay zeka ve büyük veri trafiğini hedefliyor.
• Doğu Afrika hattı (Horizon): Cibuti-Etiyopya-Sudan üzerinden Kızıldeniz’i bypass eden yeni bir koridor oluşturuluyor.

Bu projelerin ortak paydası, Türkiye’yi Avrupa’ya açılan bir kapı olarak konumlandırması. İstanbul’daki veri değişim noktaları ile Balkanlar üzerinden Avrupa’ya geçiş, dijital ticaretin yeni jeopolitiğinde kilit rol oynayabilir.

Riskler neler? Alternatif hatlar, Suriye, Irak, Sudan ve Etiyopya gibi bölgelerdeki çatışmalar ve siyasi istikrarsızlık nedeniyle yeni belirsizlikler doğuruyor. Denizaltı kablolarından kaçarken daha güvenli bir altyapıya mı geçiyoruz, yoksa riskler sadece yer değiştirme mi getiriyor sorgusu gündemde kalıyor. Geçmişte benzer girişimler başarısız oldu: JADI hattı Suriye iç savaşı nedeniyle faal değilken, EPEG hattı bölgeler arası gerilimler nedeniyle etkisini kaybetti. Düzenleyici ve mülkiyet meseleleri de kilit sorunlar; fiber hatlarını kim işletecek, kim kullanacak ve hangi fiyatlarla sunulacak sorularının net yanıtları henüz oluşmuş değil.

Alternatif teknolojiler yükseliyor Altyapı riskleri, devletleri ve bireyleri farklı çözümler aramaya sürüklüyor. İran’da yaşanan ve ülkenin geneline yayılan internet kesintisi, bu tür çözümlerin önemini somut olarak gösteriyor. Mesh ağlar gibi merkezi internet altyapısına bağımlı olmayan yenilikler öne çıkıyor; Bitchat Mesh gibi uygulamalar Bluetooth üzerinden cihazdan cihaza veri aktarımını mümkün kılıyor. Ancak bu çözümlerin menzil sınırlamaları, yoğun kullanıcı gereksinimi ve güvenlik açıkları gibi dezavantajları da bulunuyor.

İnternetsiz bir dünya için adımlar Daha ileri düzeyde ise tamamen internetsiz çalışabilir sistemler geliştiriliyor. Project N.O.M.A.D. adlı proje, yerel Wi-Fi ağı üzerinden çalışan bir mini internet sunuyor ve Wikipedia, eğitim içerikleri, yerel yapay zeka modelleri ile haritaları çevrimdışı erişime açıyor. Amacı, kriz anlarında bilgiye erişimin kesintiye uğramamasını sağlamak.