Çocuklarda Ekran Kullanımı: Yaşa Göre Sınırlar ve Pratik Tavsiyeler

Acıbadem Bodrum Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Mustafa Burak Seven, çocukların ekran kullanımını yaşa göre belirlemek gerektiğini vurguluyor. Özellikle ilk iki yılda ekran maruziyetinin önerilmediğini ifade eden Seven, bebeğin gerçek insan temasını ve dokunmayı üzerinden öğrenmesini önceliklendirmeyi öneriyor. En sık karşılaşılan sorunlardan biri ise ekran bağımlılığından doğan ebeveyn tutumları. Aileler genellikle ya tamamen serbest bırakıyor ya da aniden tamamen yasaklama yoluna gidiyor. Seven, burada asıl mesele yasağın kendisi değil, sınır ve denge konusudur; doğru yaşta, doğru süre ve kontrollü bir yaklaşım benimsenmelidir.

İlk 24 ay için kesin öneri yoktur diyen Seven, bu dönemde bebeklerin beyin gelişimi için dokunma, göz teması ve ses tonunu duyma gibi etkileşimlere ihtiyaç duyduğunu hatırlatıyor. Ekran bu kritik süreçte yer tutmaz ve hatta arka planda bile televizyon gibi uyarıcılar gelişimi olumsuz etkileyebilir. 24-36 ay arası dönemde ekran süresinin 10-15 dakikayla sınırlı olması gerektiğini belirten Seven, çocuk ekrana tek başına bırakılmamalı; izlenen içerikler hakkında konuşularak aktif katılım sağlanmalıdır.

Okul öncesi dönemde günlük temas ve düzenin önemi artar. 3-5 yaş arasında toplam ekran süresinin 1 saati geçmemesi önerilir; ancak süre kadar düzen de belirleyici. Ekran kullanımının başlangıç ve bitiş saatleri net olmalı ve belirsiz kullanım krizlere yol açabilir. Ayrıca uyku öncesi en az bir saat önce ekran kullanımını sonlandırmak ve yemek sırasında ekranı kapatmak gibi iki temel kural günlük yaşamın akışını olumlu etkiler.

Gece telefonla uyumanın etkileri çocukların uyku kalitesini bozabilir; bu durum dikkat eksikliği, sinirlilik ve akademik performans düşüşüne yol açabilir. Çocuk odasında değil, ortak kullanım alanlarında cihazları bulundurmak daha sağlıklı bir tercih olarak öne çıkar.

Geliştirmek için önerilen yaklaşım ise ekranı ödül veya ceza aracı olarak kullanmaktan kaçınmaktır. Susmak veya yemeğini bitirince tablet verileceği yaklaşımı, ekranı değersizleştirmek yerine daha çok değerli hale getirir ve ileride kontrolü zorlaştırır. Çocuklar için en temel ihtiyaçlar hâlâ oyun ve iletişimdir; aile fertlerinin rol model olması bu açıdan kritiktir. Ev içinde telefonsuz zaman dilimleri oluşturmak, ekranın tamamen yasaklandığı değil, dengeli kullanıldığı bir ortam sağlar.