Çayeli Kültürel Miras Atlası: Saha Çalışmalarıyla Unutulan Değerlerin Dijital ve Basılı Arşivle Buluşması

Çayeli’nin zengin kültürel mirası, 20 akademisyenin saha çalışmalarıyla kayıt altına alınarak hem kitap hem de dijital arşive kazandırılacak. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (RTEÜ) ve Çayeli Kaymakamlığı’nın ortak çalışmasıyla yürütülen proje, “Çayeli Kültürel Miras Atlası: Tarih, Kültür ve Yaşayan Miras” adıyla ilerliyor ve ilk derleme çalışmaları Aşıklar Vadisi ile Senoz Vadisi’nde başladı.

Yürütücülüğünü RTEÜ Ardeşen Turizm Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Gülsün Yıldırım’ın yaptığı proje, Ardeşen ve Pazar Meslek Yüksekokulları ile Ziraat Fakültesi’nin katılımıyla 8 üniversiteden toplam 20 akademisyenin katkısıyla yürütülüyor. Proje çerçevesinde 8 temel başlık altında derinlemesine inceleme yapılarak yörenin sözlü geleneği, üretim biçimleri ve yerel mimari dokusu belgeleniyor.

Çalışmalar tamamlandığında elde edilen veriler bilimsel bir envanter haline getirilip Çayeli Kültürel Miras Atlası adıyla kitaplaştırılarak literatüre kazandırılacak. Proje, bölgenin mikro kültürel yapısına odaklanarak köyden köy, yayladan yaylaya kadar farklılık gösteren değerleri ortaya koymayı amaçlıyor ve bu süreçte her aşamada yerel kaynak kişilerden doğrudan bilgiler toplanıyor.

Doç. Dr. Gülsün Yıldırım, İlçenin seçim gerekçesini şu sözlerle açıklıyor: “Rize içinde Çayeli’nin vadiden vadiye, köyden köye ve yayladan yaylaya değişen kültürel değerleri, bölgede çok zengin bir coğrafyaya sahip olduğumuzun bir göstergesi. Projemizde el sanatlarından geleneksel mimariye, yemek kültüründen tarım kültürüne kadar 8 alt başlık bulunuyor. 20 akademisyen ve dört üniversitenin iş birliğiyle unutulmaya yüz tutan değerleri kayıt altına alıp canlı tutmayı hedefliyoruz.”

Kültürünü Koru Seferberliği olarak nitelendirilen bu çabanın ana amacı, proje çıktılarını kitap olarak sonlandırmakla sınırlı kalmayıp kültürel mirası dijital platformlarda da yaşatmak ve gelecek nesillere aktarılmasını sağlamaktır. Yıldırım, her il ve ilçenin kendi envanterini tutmasının gerekliliğine işaret ederek benzer çalışmaların teşvik edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Yerel halktan alınan ritüel verileri üzerinden bölgenin benzersiz gelenekleri de anlatılıyor. Örneğin güneşli günlerin azalmasıyla ilişkilendirilen “güneş duası” uygulamasına dair bilgiler, bölgede eskiden yağmur yerine güneş duasının yapıldığını gösteriyor ve bu tür değerlerin kayıt altına alınmasının önemine vurgu yapılıyor. Ayrıca evlilik geleneklerinde Çayeli köylerinde tuzlu kahve yerine bazen “magar sofrası” adı verilen ve damadı zor durumda bırakan uygulamaların bulunduğu aktarılıyor. Bu tür miras unsurlarının belgelenmesi, yeni nesillerin bilgilendirilmesi ve koruma adına atılan önemli adımlar olarak öne çıkıyor.