Beyazıt Birinci Sarnıcı: Geç Roma Dönemi ile Modern Şehirleşmenin İç içe Geçtiği Nokta

İstanbul’un tarihi yarımadasında yer alan Beyazıt Birinci Sarnıcı, Geç Roma (Doğu Roma-Bizans) dönemine ait tasviriyle dikkat çeker. Sarnıcın üzerine kurulu olan yapı günümüzde elektrik dağıtım hizmetlerine yönelik bir kamu binası olarak kullanılıyor. Uzmanlar, bu alanın İstanbul’un katmanlı geçmişini gözler önüne seren çarpıcı örneklerden biri olduğunda birleşiyor.

Kemerli bölümlerin hemen üzerinde yükselen çok katlı kamu binası, sarnıcın geçmişini hatırlatıyor. Alt kısımdaki taş kemerler ise yüzlerce yıl öncesine işaret ederken, çevre düzenlemesi ve yoğun yaya-araç trafiği, modern kent yaşamının bu tarihi mekanda nasıl iç içe geçtiğini göstermektedir. Sarnıçla yan yana duran günümüz şehir mimarisi, kamusal hizmet veren binanın varlığı ile aynı karede duruyor. Bu uyumsuz görünüm, İstanbul’un farklı medeniyetlerden gelen katmanlarının birbirini aşarak yaşamaya devam ettiğinin en net örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

Sarnıcın uzun süre yer altında kaldığı ve 1950’li yıllarda düzenleme sırasında gün yüzüne çıktığı belirtiliyor. 1960’larda yapılan alt geçit çalışmaları ise yapının bir kısmına zarar verdi. Ancak bugün görülen kalan bölümler, Doğu Roma ve Bizans mirasının modern şehirleşmenin içinde nasıl dönüştüğünü gösteriyor. Bitkiler ve bakımsızlık, bu değerli mirasın daha iyi korunması ve restorasyon gerekliliğini de vurguluyor.

“Burası Bizans’ın kalbi olarak kabul edilebilecek bölgelerden biri” diyen sanat tarihçisi ve turist rehberi Oğuzhan Karadirek, bulunduğu alanın Bizans döneminde İstanbul’un en önemli merkezlerinden biri olduğuna işaret ediyor. Beyazıt Birinci Sarnıcı ya da Vezneciler Sarnıcı olarak anılan yapının üstünde Theodosios Forumu’nun bulunduğunu ve bölgenin kamusal-dini yapılar için merkezi bir konuma sahip olduğunu belirtiyor. Ayrıca sarnıcın üniversite içinde Bizans döneminden kalma bazilikalar ve kiliselerin yakında bulunmasının bu savı güçlendirdiğini ekliyor. Kamusal veya manastır yapılarının su ihtiyacını karşılamak amacıyla inşa edildiğini düşündüren bu yapı, uzun yıllar toprak altında kaldıktan sonra ortaya çıktı.

Karadirek, yapının üzerinde bugünkü kadar yüksek bir modern yapı bulunduğunu ve bu durumun geçmiş kararlar doğrultusunda inşa edildiğini dile getiriyor. Eski fotoğraflara bakınca sarnıcın çevresinin farklı kullanımlara sahip olduğunu görüyoruz; bir dönem yanında büfe ve çay bahçesi gibi unsurlar da bulunuyordu. Şu anda güvenlik nedeniyle çevresi kapatılmış olsa da, yoğun yabani bitki örtüsüyle karşı karşıya kalınan bu alanın daha güvenli ve erişilebilir hale getirilmesi için restorasyon gerekliliği vurgulanıyor. Yapının Geç Roma ya da Geç Doğu Roma dönemi eserlerinden olduğu düşünülüyor ve malzeme ile mimari özelliklerden bu tespit destekleniyor.

İhlas Haber Ajansı ve Haberler.com kaynaklı bilgiler, sarnıcın modern şehirleşmenin gölgesinde nasıl koruma ve bakım ihtiyacı hissettirdiğini özetliyor.