Ayasofya ve Sultanahmet’te Restorasyonun İç Yüzü: İskeleler, Malzeme ve Yeraltı Tünellerinin Detayları

Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi ile Sultanahmet Camii’nde yürütülen restorasyon çalışmalarıyla ilgili basın açıklaması yapan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, kuzey, doğu ve güney cepheler ile minarelerde yaklaşık 11 bin metrekarelik iskele kurulduğunu belirtti. Ayrıca minare altındaki galeri girişinde çelik platform sistemi kurulduğunu aktararak çalışmaların kapsamını özetledi.

Yapılan incelemeler neticesinde kuzey ve doğu cephelerinde çimento esaslı sıvaların tespit edildiğini, yaklaşık 2 bin 800 metrekare alanda bu sıvaların titizlikle temizlendiğini söyledi. Buna ek olarak raspaların tamamlandığı yüzeylerde biyolojik oluşum temizliği ve tuzdan arındırma işlemlerinin gerçekleştirildiğini vurguladı. Şu anda mermer yüzeylerde mekanik temizliğin sürdüğünü kaydetti.

El yapımı tuğla üretimiyle ilgili olarak restorasyonun aslına uygun malzemelerle devam ettiğini açıklayan Ersoy, Merkez laboratuvarı analizleriyle derz ve örgü harçlarında Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait bulgulara ulaşıldığını belirtti. Bilim heyetinin onayıyla bu döneme uygun el yapımı tuğla üretimi yaptırılıp onarımda kullanılmaya başlandığını ifade eden Bakan, georadar taramaları ve sayısal modelleme ile güçlendirme projelerinin belirlendiğini ve onaylandığını söyledi. Bu kapsamda yaklaşık 5 bin 200 metrekarelik alanda güçlendirme çalışmaları için veriler elde edildi.

Minareler ve kubbe için yapılan güçlendirme süreci kapsamında kuzeydoğu minaresinde şerefe altına kadar kontrollü söküm yapıldığını, sökülen parçaların belgelenip özgün yöntemlerle yeniden kullanıldığını aktaran Ersoy, minarenin gövde, mukarnas, petek ve basamak bölümlerinin yeniden örülmesini tamamladıklarını belirtti. Şerefe döşemeleri, korkuluklar ve püsküller ile bakır alem onarımı ve altın varak kaplama işlemlerinin de yürütüldüğünü ifade eden Bakan, yüzey temizliğinin de devam ettiğini kaydetti. Kubbe ve ilgili alanlarda 43,5 metre yüksekliğindeki iskelenin güvenli testlerle kurulduğunu ve iç mekanda geçici çelik çatı ile platform projelerinin onaylandığını belirtti.

Yeraltı çalışmaları ve tüneller hakkında konuşan Ersoy, Batı Bahçe ile kuzey cephe ve vezir bahçesi bölgelerinde bilimsel yöntemler eşliğinde temizlik ve belgeleme çalışmalarını sürdürdüklerini söyledi. Mekan 1’da 31 Ocak-10 Mart 2025 tarihleri arasında yaklaşık 112 ton dolgu toprak çıkartıldığını, Mekan 2’de kazıların 12 Mart 2025’te başladığını ve yaklaşık 522 ton dolgu toprağı tahliye edildiğini açıkladı. Bu ay içinde Mekan 3’te çalışmaların hızla ilerlediğini belirten Bakan, şimdiye kadar toplamda 1.068 ton toprak dolguyu temizlediklerini ve Vezir Bahçesi’ndeki özel bölgelerde 102 ton daha dolgu toprağı temizlediklerini ifade etti.

Sultanahmet Camii’nde 400 yılı aşkın süredir devam eden restorasyon çalışmalarını da tamamladıklarını kaydeden Ersoy, 2018’de başlayan sürecin ibadete ve ziyarete engel olmadan yürütüldüğünü vurguladı. Caminin harim kısmında yaklaşık 1.200 metrekarelik alanda 8 metre yüksekliğinde çelik platform ve 35 metre yüksekliğinde iskele kurulduğunu, ana kubbe kotuna ulaşıldığını söyledi. Altın kaplama iyileştirmeleriyle külah ve korkuluklar gibi öğelerin onarımlarının da tamamlandığını ifade eden Bakan, dış ve iç cephelerde taş ve mermer yüzeylerin temizliği ve sağlamlaştırılmasının sürdüğünü belirtti. Ayrıca kurşun kaplama ile kubbe, ağırlık kulesi ve revaklarda yapılan çalışmalara değindi.

Bilim kurulu ve tüneller konusunda ise Prof. Dr. Ahmet Güleç, üst örtünün korunması amacıyla iç mekanda mozaiklerin zarar görmemesi için içeriye platform kurmanın zorunlu olduğunu, bazı statik güçlendirme adımlarının bu kapsamda atıldığını ifade etti. Prof. Dr. Hasan Fırat Diker ise Ayasofya Kebir Camii’nin altında ortaya çıkan 7 tünelin son halinin görsellerle sunulduğunu ve bu tünellerin yaklaşık 1600 yıllık bir geçmişe sahip olduğunu belirtti. Basına yansıtılan tünel ve dolgu çalışmalarıyla ilgili olarak yapılan etütlar, temizlik ve belgeleme faaliyetleri hakkında bilgiler paylaşıldı.