Anadolu Arkeolojisinin Annesi Mellink: Elmalı ve Kızılbel Tümülüsü Üzerindeki Mirası

Hollanda doğumlu Prof. Dr. Machteld Johanna Mellink, 1917 yılında başlayan yaşamını Türkiye’deki arkeolojik çalışmalarla şekillendirdi. 1946’da eğitim için ABD’ye gittiğinde Anadolu arkeolojisine olan tutkusu, 1947’de Mersin’in Tarsus ilçesindeki Gözlükule kazılarıyla görünür hale geldi. Buradaki çalışmaların ardından 1963’te Elmalı’ya uzanan yol, Mellink’in kariyerinde dönüm noktası oldu. Elmalı’daki kazılar ve yüzey çalışmaları, Anadolu’nun binlerce yıllık geçmişinin gün yüzüne çıkmasını sağladı.

Ünlü keşifleri Mellink, Kızılbel Tümülüsü (milattan önce 525) ve Karaburun Tümülüsü (milattan önce 475) gibi buluntularla bölgede Pers etkisini net bir şekilde ortaya koydu. Bu eserler, Anadolu arkeolojisinin en iyi korunmuş boyalı mezar odaları arasında yer alıyor. Elmalı’da kazı evlerini ziyaret edenler, Mellink’in bu çalışmalarla gün yüzüne çıkardığı eserlerin çoğunu görme imkanına sahip oldu.

Adı ve mirası “Anadolu arkeolojisinin annesi” olarak anılan Mellink, genç yıllarında Abdullah Aytulum ve ailesiyle de uzun süre vakit geçirdi. Elmalı’da yaşayanlar için müze fikri ve hastane girişimleriyle bölgenin sosyal dokusuna kattığı değer büyüktü. Mellink’in Elmalı’ya duyduğu bağlılık, 40 yılı aşkın bir süre burada kalmasını sağladı ve bu süreç, 60 yılını Anadolu arkeolojisine adamasına yol açtı.

Vasiyeti ve hayatı Ülkesine döndükten sonra bile Mellink, Elmalı ile olan bağını koparmadı. 2003’te ziyarete gelen Mellink, kazı evini ve araca dair anılarını görmekten mutluluk duydu. 2006’da ABD’de bakımevinde vefat eden bilim insanının külleri, sevdiği Elmalı’ya gönderildi ve Kızılbel Tümülüsü’ne serpildi. Sadık Aytulum, Mellink’in külleriyle birlikte mezarlara dair anıları ve çalışmalarını aktardı. Mellink’in vasiyeti gereği, Elmalı’da bir caddeye adı verildi ve bölgenin kimliğine uygun bir şekilde anılır oldu.

Elmalı’da Mellink’in etkisi Mellink’in çalışmalarını belgeleyen ve Elmalı Müzesi’nin oluşumuna öncülük eden yakın arkadaşları, onun burada geçen 40 yılını öne çıkardı. Mellink’in farkını ortaya koyarken, Karataş-Semayük’te bulunan erken dönem buluntular ile Kızılbel ve Karaburun tümülüslerinin ortaya çıkardığı değerler vurgulandı. Bugün Elmalı’daki miras, Mellink’in özverili çabalarıyla halka ulaşmaya devam ediyor.

Kurumsal adımlar Mellink’in anısını yaşatmak amacıyla Elmalı Belediyesi, cadde adının verilmesini onayladı. Dışişleri Bakanlığı ile yürütülen yazışmalar bu süreci destekliyor. Mellink’in heykelsi mirası, Elmalı’daki sosyal ve kültürel projelerin ilham kaynağı oldu.