Amasya’da Buz ve Kar Vakıfları: Şehrin Sıradışı Yaz Ziyafetinin Ardındaki Gelenek

Osmanlı döneminde yaz aylarında halka serinlik sunmak amacıyla dağlardan toplanan kar ve buz, özel kuyularda saklanır ve şehre dağıtılırdı. Amasya kadı sicillerinde yer alan 1872 tarihli buz vakfı belgeleri bu uygulamanın izlerini gün yüzüne çıkarıyor. Hayırseverlerden gelen bağışlar, vakıf sorumluları aracılığıyla yaz boyunca halka ücretsiz olarak sunulur ve dualar alınırdı.

Günümüzde elektrikli soğutucular yokken buz, lüks algısından çok daha ötesinde bir değer taşırdı. Özçelik, buz ve karın mutfaklardan cenazelere kadar birçok günlük işlevde önemli bir rol oynadığını belirtiyor; buzhanede saklanan kütleler, güneş görmeyen alanlarda korunur, ot ve samanla kaplanır ve erimesi önlenirdi. Avrupa’da buz depolama uygulamalarının Osmanlı örneklerinden hareketle geliştirildiği düşüncesi, bu geleneğin kültürel etkisini gösteriyor.

Keçeci Kurt ise 1624-1880 arasına ait 97 ciltlik Amasya Şer’iye Sicilleri’nin günümüz Türkçesine çevrilmesiyle bölgenin 300 yıllık hafızasının ortaya çıktığını ifade etti. Şehrin merkezine yakın bir konumda bulunan Bursa’da görülen buz vakıflı uygulamanın, Osmanlı’da hayırseverliğin toplumsal ihtiyaçları karşılamadaki rolünün en net kanıtlarından biri olduğuna vurgu yapıldı.