Adet Döngüsünün Beyin ve Ruh Sağlığıyla Dansı: Bilim ve Önyargılar

Ayten’in bahsettiği gibi adet döngüsü öncesi yaşanan ruhsal dalgalanmalar sadece tekil deneyimler değildir; dünya genelinde milyonlarca kadını etkileyen bir fenomen olarak karşımıza çıkıyor. İsveç’te Uppsala Üniversitesi’nden kadın sağlığı uzmanı Doç. Dr. Erika Comasco, gebeliğe hazırlık sürecinde hormonsal değişimlerin bireyler arasında son derece farklı şekillerde tezahür ettiğini vurguluyor ve bu süreci “ömür boyu değişimlerle dolu bir yolculuk” olarak tanımlıyor. Ancak bu dalgalanmaların davranış, ruh sağlığı ve ağrılar üzerindeki bağlantısı hâlâ tam olarak aydınlatılamadı.

İş yerinde ve sosyal ortamlarda bu konudaki önyargılar da çoğalıyor. BBC Türkçe’ye konuşan Londra’daki King’s College’da menstruasyon fizyolojisiyle ilgilenen Dr. Sally King, cinsiyet hormonlarının duygusal sıkıntıya neden olduğuna dair bilimsel bir kanıt olmadığını söylüyor; “kadınların adet döngüsündeki deneyimleri cinsiyetlere göre farklılık göstermez” diyor. Ancak hormonların etkisi net: döngünün farklı evreleri beden ve zihin üzerinde belirgin değişikliklere yol açabilir.

Menstrüasyon nedir, nasıl işler? Endometriyum adlı rahim iç tabakasının adet döngüsü boyunca düzenli olarak büyümesi ve dökülmesiyle başlayan süreç, gebeliğin oluşmaması halinde kanama ile sonuçlanır. Edinburgh Üniversitesi’nden Dr. Lucy Whitaker bu süreci şu sözlerle özetliyor: “Endometriyum olağanüstü bir doku; döküldükten sonra hızla yeniden onarılır.” Bu süreçte östrojen ve progesteron gibi hormonlar merkezi rol oynar; bağışıklık sistemi, metabolizma ve vücut ısısının düzenlenmesi bu hormonlar tarafından koordine edilir. Progesteronun ödem ve bağırsak hareketlerinde değişikliklere yol açabileceği belirtiliyor; kadınlar arasında bu etkilerin şiddeti farklılık gösterebiliyor.

Regl öncesi ruh halini ne etkiler? Ezgi adlı katılımcının anlattıkları, adet öncesi dönemde yaşanan duygusal değişimlerin ne kadar ağır olabileceğini gösteriyor: depresif bir ruh hali, yoğun umutsuzluk ve ağlama nöbetleri. Bu tür duygusal değişimlerin PMS veya PMDD gibi durumlarla ilişkilendirilebileceğini belirten bilim insanları var. Ancak her kadın aynı şekilde etkilenmiyor; bazıları hormonlardaki dalgalanmalara karşı daha hassasken diğerleri bu süreçleri şiddetle yaşamayabiliyor.

Herkes aynı şekilde mi etkilenir? Hayır. Comasco, bazı kadınlarda hormon dalgalanmalarına aşırı duyarlılık görülebilirken endometriozis, PKOS gibi durumlar günlük yaşamı önemli ölçüde sekteye uğratabiliyor. Ayrıca stres düzeyi ve çocukluk deneyimleri de duygusal belirtilerde rol oynayabiliyor. Bazı bilim insanları, bu değişimlerin büyük ölçüde enflamasyonla ilgili olduğuna işaret ediyor; King, “enflamasyon belirtilerin arkasında yatabilir” diyor ve yaşam tarzı faktörlerinin semptomları azaltmada yardımcı olabileceğini ekliyor.

İştah ve enerji”, adet döngüsüyle nasıl ilişkilidir? Luteal faz olarak adlandırılan dönemde vücut enerji ihtiyacını karşılamak için iştahı artırabilir ve bazı bağışıklık hücreleri çoğalabilir. Bu dönemde beyin faaliyetlerinde değişimler görülebilir; hipokampus dahil olmak üzere bazı beyin bölgelerinin hacmi ve iletişim ağları dalgalanabilir. Bu değişimler, bazı kadınlarda bilişsel ve duygusal süreçleri etkileyebilir, örneğin bazı dönemlerde öğrenme ve hafıza işlevlerinde geçici farklar yaşanabilir.

Yeterince araştırılıyor mu? İnsanlar arasındaki uçurum nedeniyle veriler hâlâ sınırlı. Comasco, kadınların yaşamlarının en üretken döneminde bu konuların yeterince araştırılmadığını belirtiyor ve daha fazla çalışmanın yapılması gerektiğini vurguluyor.

*Gerçek isimler değildir. Kaynak: Haberler.com