Türkiye’nin Taşıt Hafızası: Mezâr Taşlarıyla Ulusal Envanter Yolculuğu

Mezâr taşları ve kitabeler, Anadolu’nun tarihine ışık tutan nadir belgeler olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen ulusal envanter çalışmasıyla kayıt altına alınıyor. İlk saha uygulamaları 2025’te dört ilde başlarken, bu yıl çalışma coğrafyası 18 ile yayılarak yaklaşık 7 bin eserin belgelendiği bir veri akışını oluşturdu. Bakan Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanteri kapsamında yürütülen çalışmalara değindi. Saha incelemeleri başlangıçta Tokat, Denizli, İstanbul ve Diyarbakır’da gerçekleştirilmiş, bu sene ise 18 ile uzatılarak çok sayıda eserin kayıt altına alındığını kaydetti. Taşlar sadece isim ve tarihlerden oluşmuyor; geçmiş toplumların sosyal ve kültürel yaşamını, sanatı ve estetik değerlerini yansıtan önemli bilgiler taşıyorlar. Ersoy, her bir eserin dönemin dili, inancı ve toplumsal yaşamını belgeleyen tarihi bir kanıt olduğuna dikkat çekti ve şu mesajı paylaştı: “Hedefimiz, ülkemizin dört bir yanındaki bu eşsiz mirası ortak bir dijital veri tabanında buluşturmak ve zaman içerisinde kapsamlı bir bilimsel külliyata dönüştürmek. Anadolu’nun taş üzerindeki hafızasını bilimsel yöntemlerle kayıt altına alıyor, koruyor ve gelecek kuşaklara aktarıyoruz.” İLK ETAPTA 4 İLDE 859 ESER BELGELENDİ Bakanlığın açıklamasına göre, projenin ilk saha uygulamaları 2025 yılında, akademisyenlerin yürütücülüğünde yürütüldü ve Tokat, Denizli, İstanbul ile Diyarbakır’daki tarihî mezarlık ve hazirelerde toplam 859 eser kayıt altına alındı. Bu dönemde Denizli’nin Acıpayam ilçesindeki Alaattin Mahallesi Mezarlık Alanı’nda 243 şahide, İstanbul’daki Şeyh Mustafa Devati Haziresi’nde 504 şahide, Tokat’taki Mahmutpaşa Camii Haziresi’nde 13 şahide ve Diyarbakır’daki Fatih Paşa Camisi Haziresi’nde 99 mezar taşı belgelendi. İlk yılın ardından çalışmalar, bu yıl 18 ili kapsayacak biçimde genişletildi ve şimdiye kadar elde edilen verilerin yaklaşık 7 bine yaklaşan eser’informationsu sisteme aktarılıyor. ESERLER ULUSAL DİJİTAL VERİ TABANINA TOPLANACAK Proje, Türk-İslam dönemine ait mezar taşları ve kitabelerinin ülke genelinde tespit edilmesini, bilimsel yöntemlerle belgelenmesini ve ortak bir ulusal veri tabanında bir araya getirilmesini amaçlıyor. Envantere alınan eserler; dönem, bölge, malzeme, yazı türü, sanat üslubu ve kitabe özellikleri gibi kriterler açısından incelenebilecek ve böylece kültürel ve sanatsal bilgilerin araştırmacılar tarafından daha kapsamlı biçimde analiz edilmesine olanak tanıyacak. Çalışmaların ilerleyen yıllarda Türkiye genelini kapsayacak şekilde sürdürülmesi, envanterin uzun vadede bilimsel araştırmalar için temel bir kaynak haline gelmesini öngörüyor.