Çayönü Tepesi’nde Madencilik Tarihini Güncelleyen 2026 Sezonu Bulguları

Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi’nde yürütülen kazılar, işlik alanı etrafında 25 adet malakit ve bakır nesnesinin varlığını gün yüzüne çıkardı. Merkezdeki işlik ve çevresiyle birlikte toplam buluntu sayısının yaklaşık 42’ye ulaştığı tespit edildi. Bölgede, M.Ö. 12.000’den başlayan yerleşim evreleri farklı katmanlarda araştırılarak netleştiriliyor.

Çayönü Tepesi’nin kazıları, 1960’lardan itibaren dünya uygarlık tarihine dair önemli ipuçları sunuyor. İlk olarak 1964’te başlatılan çalışmalar, göçebelikten yerleşik yaşama geçiş, avcılık ve toplayıcılıktan üreticiliğe evrimin izlerini takip ediyor. 1991’de güvenlik nedeniyle ara verilen çalışmalar, 2015’te yeniden başlatılarak bugünlere taşındı. 2026 sezonuna ilişkin çalışmalar Mayıs ayında hız kazandı ve ekip, madencilik tarihini güncelleyecek nitelikte yeni bulgulara ulaştı.

Çayönü ahalisinin madencilikle kurumsal olarak uğraştığını gösteren bulgular, çalışma bölgesindeki ustaların üretkenliğini de ortaya koyuyor. Yaklaşık 42 adet malakit ve bakır nesnesi, merkezdeki analitik alan ile çevresindeki dolgu katmanlarında toplamda belgelendi. Buradaki buluntular arasında tam merkezde 18, çevresinde ise 24–25 adet malakitin bulunduğu değerlendiriliyor; bazıları işlenmiş, bazıları yarı işlenmiş ve bazıları ham malzeme olarak sınıflandırılıyor.

Yeni buluntular, Çayönü’nün madencilik tarihinde M.Ö. 6900–6800 yıllarına ait bir işlik alanını damgalıyor. Bu, çevrede önceki varsayımların ötesinde, 9100’lerde başlayan madencilik faaliyetlerinin 6800’lerde de hatırı sayılı bir düzeyde sürdüğünü gösteriyor. Bu süreç, Çayönü’nün yaklaşık 3 bin yıllık madencilik serüvenini günümüze taşıyor.

İşliğin sınırları net bir şekilde izlenebiliyor ve kullanım sonrası oluşan doğal ile insan kaynaklı tahribatlar, buluntu dağılımını güneye doğru kaydırmış durumda. Merkezde 18, dış alanda ise 24–25 adet malakit bulunduğu tahmin ediliyor. Ayrıca işlik alanında bakır boncuklar, yarı işlenmiş malakitler, kemik ve taş aletler ile obsidyen gibi materyaller de yer alıyor. Bu bulgular, madenciliğin yanı sıra bakırcılık ve taş alet yapımında ustalığın sürekliliğini destekliyor.

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Çanakkale Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Yeşim Büyükateş, Çayönü Tepesi çalışmalarının üniversitenin öne çıkan bilimsel girişimlerinden biri olduğuna vurgu yaparak, ekibin elde ettiği buluntuların dijitalleştirilme süreçlerinde de önemli bir rol oynadığını belirtti. Bu çalışmaların bilimsel, kültürel ve çevresel farkındalık açısından önemli katkılar sunduğunu da sözlerine ekledi.