Özbekistan’da Alfabe Reformu: Senato Onayıyla Yeni Dili Hedefleyen Adım

Özbekistan parlamentosunun alt meclisi, Latin alfabesine geçiş sürecini hızlandıracak yeni bir yasayı onaylayıp senatoya sevk etti. BBC Özbekçe Servisi’ne göre bu adım, alfabe reformunun 33 yılın sonunda tamamlanma yolunda ilerlediğini gösteriyor.

Yasa senato tarafından da kabul edilirse, ülkede kullanılan alfabe 28 harften oluşacak. Mevcut yapı 26 harf ve 3 harf kombinasyonunu içeriyor. Böylece o yerine ö, g yerine ğ, ch yerine ç ve sh yerine ş yazımına geçiş öngörülüyor. Ancak kamu yazışmalarının tamamen yeniden yazılmasını hemen zorunlu kılmayan bir geçiş planı uygulanacak; eski harflerle yazılan belgeler bir süre daha geçerliliğini koruyacak.

Bu karar bütçe açısından ek bir yük getirmemeyi hedefliyor ve yasa onaylandığında Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in imzasıyla yürürlüğe girecek. Özbekistan’da bu, son 100 yılda görülen dördüncü büyük alfabe değişikliğine işaret ediyor.

Geçişin ilk adımları 1929’da Arap alfabesinden Latin’e geçişle atılmıştı. Ardından 1940’larda Kiril alfabesine yönelen dönüşüm yaşandı; bağımsızlıktan sonra 1993’te Latin alfabesine dönüş için adımlar atıldı ve 1994-95 yıllarında okullarda Latin harfleri öğretilmeye başlandı. Ancak bu süreç uzun süreli ve kademeli ilerledi ve 33 yıl sonra tamamen tamamlanamadı.

Karşılaştırma için Azerbaycan’ın 2001 yılında Latin alfabesine geçişini tamamladığını belirtmek mümkün. 2016’da Şevket Mirziyoyev’in cumhurbaşkanlığı sonraki dönemde bu geçiş daha hızlı hale geldi. Türk devlet teşkilatı da 2024 yılında Ortak Türk Alfabesi taslağını duyurdu; bu alfabede Türkiye’de kullanılan harflere ek olarak ä, ñ, q, x ve w gibi harfler de yer alıyordu, ki bu da söz konusu projelerin bölgesel etkisini gösteriyor.