Nallıhan’ın İpek Yolu: Emekli Zabıt Katibinin El Sanatlarıyla Dünyaya Açılan Hikâyesi

Emekliliğini zabıt katibi olarak sürdüren Hüseyin Tırıl, irdelenen bir yolculukla geleneksel el sanatlarına merak sardı. 58 yaşında kooperatif çalışmalarıyla kadınlarla bir araya gelerek ipek iğne oyası takıları üretmeye başladı ve bu eserler yurt dışına taşılarak geniş kitlelere ulaşıyor.

2 yıl süren eğitim sürecinin ardından Nal-Etik Kadın Kooperatifi çatısı altında ortak çalışmalarla titizlikle işlenen ipek iğne oyaları, düğüm ve iplik birleşimlerinin özenli bir sonucunu ortaya koyuyor. Saf ipek ipliklerin özel bir iğneyle dokunmasıyla meydana gelen bu Anadolu el sanatı, uluslararası festivallerde elde ettiği ödüllerin yanı sıra kooperatifin kadınlarına yeni ufuklar açıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından verilen “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı Sanatçı Kimliği” unvanını taşıyan Tırıl, bu unvanla eserlerini daha geniş bir kitleye ulaştırmaya devam ediyor. Tırıl’ın yönettiği üretim sürecinde, kooperatif bünyesindeki kadınlar özellikle çalışmalarında öncü rol üstleniyor ve yapılan takılar Japonya, Fransa, İngiltere ve Almanya gibi ülkelere ihraç ediliyor.

“Dünyaya tanıtıyoruz” diyen Tırıl, bölgedeki öğrendiklerini ve deneyimlerini paylaşarak ipek böceği yetiştiriciliğini yeniden canlandırmaya katkıda bulunuyor. Kozadan çıkan ipliğin uzunlukları 450 ile 900 metre arasında değişirken, üretimde ipliğin çoğunluğu ipek, geri kalan kısmı ise sentetiklerden oluşuyor. Her eser için gerekli olan ilmekler tek tek atılarak, bazı çalışmalar döndürülerek tamamlanıyor ve bu süreç 1 ila 5 ay arasında sürüyor.

Kooperatifte toplam 720 kadın, Tırıl’ın önderliğinde çalışıyor. O, örnek olmak amacıyla kendi tasarımlarını paylaşıp kadınlara ilham veriyor ve bu sayede bölgede el sanatlarının değerini artırıyor.

Dünya Sahnesine Taşınıyor 2020 yılına kadar ipek iğne oyalarını 23 ülkeye ulaştıran çalışmalar, pandemiyle birlikte bir miktar sekteye uğrasa da hâlâ Japonya, İngiltere ve Almanya gibi ülkelere satışlar sürüyor. Bali’ye yaptıkları sevkiyatlar ve fuarlara katılımlarla kadın işçilerin emeği dünyaya tanıtılıyor. Türkiye’de ve yurtdışında sergiler, sunumlar ve eğitmenliklerle geniş kitlelere ulaşmaya devam ediyorlar.

“Geçmişte kadınlar, yaptıkları takılar aracılığıyla duygularını ve durumlarını ifade ederlerdi.” diyen Tırıl, geçmişin mesajlarını bugün de gün yüzüne çıkarmak için çalıştıklarını belirtiyor. Her bir eser, bir hikaye ya da mesaj taşıyor; bazı motifler evlilik veya aile dinamiklerine dair ipuçları veriyor ve kooperatifin bu mirası gelecek kuşaklara aktarmaya devam etmesini sağlıyor. Mutlu ve gururlu bir şekilde, kültürel miras taşıyıcısı kimliğini gururla taşıyor.