Termessos Kapısında Bağımsızlık Yazıtı ve Kehanet-Fal Yazıtının Modern Görselleştirmesi

Antalya, Güllük Dağı Milli Parkı sınırları içindeki Termessos Antik Kenti’nde kapı bölgesinde yapılan arkeolojik çalışmalar, kentin bağımsız olduğuna işaret eden yazıt ile kehanet-fal niteliğindeki yazıtın yeniden gündeme gelmesini sağladı. Antik kente gelen ziyaretçiler için kilit öneme sahip olan bu keşif, yazıtlı blokların bulunduğu kapı kısmında yoğunlaştı.

Proje, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürütülüyor ve Antalya Bilim Üniversitesi’nden Prof. Dr. Mustafa Koçak ile Akdeniz Üniversitesi Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri Bölümü’nden Prof. Dr. Fatih Onur’un işbirliğiyle ilerliyor. 1880’li yıllardan bu yana belgelenmiş olan ve günümüze kısmen ayakta kalan kapı yazıtları, dijital modelleme ile yeniden canlandırıldı ve net bir şekilde okunabilir hale getirildi.

Bağımsız Termossosluların hakları sonsuza kadar sürsün mesajını taşıyan bu yazıt, kente gelen herkesin görebileceği bir konumda bulundu. Faaliyetler kapsamında yapılan 3D dijital modellemelerle yazıtlar artık ekranda net bir şekilde görünüyor. Ayrıca kabartmalar arasındaki yönler, savaşçı ruhu ve özgürlüğe vurgu yapan ifadeler de yazıtlar üzerinden anlaşılır hâle getirildi.

Giriş kapısındaki bir yazıtın, Büyük İskender’in Doğu seferi sırasında bile savunmada kalamadığı Termessos’a özgün bir bağımsızlık yazıtı olduğu belirlendi. Buna göre “Bağımsız Termossosluların hakları sonsuza kadar sürsün/baki kalsın” ifadesi açıkça yer alıyor. Kazı başkanı Koçak, bu yazıtın Termessos’un bağımsızlığını toplumun her katmanına ilan ettiğini belirterek kapıyı ayağa kaldıracaklarını ve bağımsızlık mesajını yeniden görünür kılacaklarını ifade etti.

İncelemeler sırasında kehanet-fal olarak kullanılan ve zar gibi 5 veya 7 aşık kemiğinin kullanıldığı bir blok daha bulundu. Bu kemikler, yüzeylerine düşen rakamlara göre yorumlanan kehanetleri içeriyor ve günün planlarına dair yönlendirmeler yapıyor. Onur, mevcut durumda 3 adet bu tür blok bulunduğunu, 5’li sistemde 56 varyasyon, 7’li sistemde ise 120 olasılık bulunduğunu söyledi ve kapıya gelen ziyaretçilere ilişkin mesajların bu taşlar üzerinden aktarıldığını belirtti.

Koçak, AA muhabirine yaptığı açıklamada, “Yazıtlar Termessos’un bağımsız yapısını göstermesi açısından kritik bir rol oynuyor. Önceki bulgularla uyumlu olarak Termessos’un bağımsız bir kent olduğuna dair bilgiler, hem yazılı kaynaklarda hem de sikkelerde görülüyor; bu mesaj önümüzdeki dönemde kapıya yükseltilerek, bağımsızlık yazıtının o dönemdeki gibi görünmesi sağlanacak” dedi.

Bu arkeolojik çalışma, kapının restore edilmesiyle bağımsızlık yazıtını kente giriş yapan her ziyaretçinin görebileceği şekilde sergilemeyi hedefliyor. Kehanet-fal bloklarının ise yolculuk ve ticaret kararları üzerindeki etkisi, antik anlatının şiirsel bir dille aktarılmasını sağlayan unsurlar olarak öne çıkıyor.