Çingene Kızı Mozaiğinin 13. Parçası Türkiye’ye Döndü: Uluslararası İş Birliğiyle Geri Kazanılan Kültürel Miras

Gaziantep’in simgelerinden olan ve yıllardır Zeugma’nın en çarpıcı eserlerinden biri olarak kabul edilen Çingene Kızı mozaiğinin kayıp parçalarından birinin daha Türkiye’ye getirildiğine dair gelişme, uluslararası iş birliğiyle sonuçlanan yeni bir eser olarak karşımıza çıktı. Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen süreçler kapsamında, büyük mozaik tablosunun eksik parçalarından birinin iadesi sağlandı.

Bu yeni parça, ABD’de bulunduğu tespit edilen 13. panel olarak değerlendiriliyor. Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Djamila Fellague’nin yürüttüğü araştırmalar, panelin büyük kompozisyona ait olabileceğini gösterdi. Çevrim içi bir müzayede evinde satışa sunulduğu bilgisi, Zeugma Kazı Başkanı Kutalmış Görkay tarafından Bakanlıkla paylaşıldı. Yapılan incelemelerde panelin tessera renkleri, bordür düzeni ve kompozisyon akışının Çingene Kızı mozaiğiyle uyumlu olduğu tespit edildi.

İkili anlaşmalar çerçevesinde Türkiye’ye iadesi talep edilen eser için Amerikan İç Güvenlik Müdürlüğü’ne bilimsel kanıtlar sunuldu. 2018 yılında Bowling Green Üniversitesi’nden iade edilen diğer 12 panelin varlığı da bu süreçte hukuken Türkiye’nin lehine etkili oldu. Soruşturmayı tamamlayan yetkililer, mozaik panoyu Chicago Başkonsolosluğu’ndan teslim alarak Türk Hava Yolları ile ülkesine taşıdı ve kültür mirasının korunması adına kamu kaynağı kullanılmadan sağlanan bu iş birliği, örnek niteliği taşıdı.

Uzun incelemelerin ardından Türkiye’ye getirilen parça, Ankara’daki Anadolu Medeniyetler Müzesi’nde bekleyen diğer parçalarla bir araya gelmek üzere sergileme sürecine yöneldi. Takip eden aşamada Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’nde, orijinal konumuna uygun olarak parça ile bütünleşmesi planlanıyor.

Mehmet Nuri Ersoy ise sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, bu tür iadelerin kültürel mirasımıza sahip çıkma kararlılığını yansıttığını belirtti. Emek veren tüm kurum ve kişiler için şükranlarını ifade eden Bakan; dünyadaki her yerde iz ve etkisini sürdüren mirasımızı korumanın öncelikli hedef olduğunu vurguladı.

Çingene Kızı olarak bilinen bu mozaik, 1998’de Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde meydana getirilen kurtarma kazılarında ortaya çıkarılan ana tabloyun bir parçası olarak dikkat çekiyor. Dionysos kültüyle ilişkilendirilen Maenad başı tasviri de bu büyük kompozisyonun önemli unsurlarından biri olarak kabul ediliyor.