Ribnovo’da Gelina Düğün Geleneğinin Kışın Canlı Durağanlığı

Gotse Delçev ilçesine bağlı Ribnovo köyü, kış aylarında düzenlenen görkemli düğünlerle adeta bir açık hava müzesine dönüşüyor. Başta gelin ve damadın etrafında şekillenen ritüeller, nesilden nesile aktarılan adımlar eşliğinde eksiksiz bir şekilde yaşatılıyor ve köy sokakları ziyaretçilerin ilgisiyle renklere boğuluyor.

KÜLTÜREL MERKEZİN KÖKLERİ Köy muhtarlığına bağlı Kadriye Maşeva, düğünlerin her aşamasına taşıdığı sembolik anlamları vurguluyor. Gelinin köyde Türkçe konuşulmamasına rağmen “gelina” olarak anıldığı bu ritüelde, düğünler kış mevsiminde yoğunlaşıyor ve toplamda dokuz düğünün bu sezon planlandığını ifade ediyor. Saniye Pitareva ile Ahmed Hasan’ın düğümü de bu gelenekler doğrultusunda gerçekleşecek.

GEÇMİŞİN İZLERİ MODERN DİĞERİNDE Gelina’nın kökenleri pagan dönemlere kadar uzanıyor ve bazı akademik çalışmalar bu geleneğin yaklaşık 4 bin yıl öncesine dayandığını gösteriyor. Ribnovo’da yüz boyama geleneği, Miken Uygarlığı’ndan kalma gelin maskeleriyle paralellikler taşıyor; bu özel tören bugün dünyada yalnızca bu köyde yaşatılıyor.

KINA GECESİNDEN ÜÇ GÜNLÜK KUTLAMA Düğünler cuma akşamı başlayan kına gecesiyle başlıyor ve damadın annesinin hazırladığı ritüelde gelinin avuç içleri ile parmak uçları mumlar eşliğinde yakılıyor. Aynı gün çeyizler köy sokaklarında sergileniyor; el işçiliğinden beyaz eşyaya uzanan çeyizler zaman zaman 100 metreyi buluyor. Üç gün üç gece süren kutlamalarda, yöresel kıyafetler ve canlı müzik eşliğinde halaylar sürüyor, misafirlere yöresel lezzetler sunuluyor.

GELİNİN YÜZÜ VE AİLE İÇERİSİNDEKİ ROLLER Düğünün en dikkat çekici anlarından biri olan yüz boyama töreninde gelinin yüzü beyaz kremle kaplanıp renkli payetlerle süsleniyor. Bu ritüelin evli bir kadın olarak yeniden doğuşu simgelediğine inanılıyor. Törenin önemli bir parçası olan baba figürü ise kızına ferece veya manta adı verilen koyu renkli üst kıyafetleri giydiriyor ve gelin köy meydanından damatın evine doğru yola çıkarılıyor; bu yolculuk yeni hayatının başlangıcı olarak görülüyor.

UNESCO YOLUNDAKİ ARAYIŞ Ribnovo halkı, Gelina geleneğinin UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne dahil edilmesi için çalışmalarını sürdürüyor. Bölgede benzer ritüeller bulunmasına rağmen Ribnovo’daki uygulamanın özgün ayrıntıları dikkat çekiyor ve köy halkı geleneklerine sahip çıkmanın sevincini yaşıyor.