11. Yüzyıldan Günümüze: Develi Zile Mezarlıklarında Türkmen Damgalı ve Mihrabiye Özellikli Taşlar

Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü’nün araştırması, Develi ilçesindeki Zile Mahallesi mezarlığında bulunan 123 tarihî mezar taşını belgeledi ve gün yüzüne çıkardı. Fotoğraflarının çekilmesi, kitabelerin okunması ve rölöve çalışmalarıyla mezar taşları envanterlendi; yüzey araştırması kapsamında taşların günümüze ulaşan hali değerlendirildi.

Çalışmayı yöneten Prof. Dr. Aslı Sağıroğlu ve ekibi, mezarlıkta çok eski bir geçmiş olduğuna dikkat çekti. Damga ve bezemeler üzerinden erkek ve kadın figürlerinin tasvir edildiği taşlarda, Türkmen boylarına ait damganın ~11. yüzyıla uzanan bir izi olduğuna dair bulgu paylaşıldı. Böylece mezarlığın 11. yüzyıldan günümüze kadar kullanımda olduğunu, defin işlemlerinin hâlâ sürdüğünü belirlediklerini ifade etti.

Mihrabiye tipli mezar taşları, taşların baş ve ayak taraflarında görülen geometrik ve kubbeli motiflerle öne çıkıyor. Bu taşlar, oyma teknikleriyle kademeli bir mihrap görünümü kazanıyor ve erken Osmanlı ile beylikler döneminin sanat unsurlarını yansıtıyor. Meslekler ve kişilikler, taş yüzeylerinde-imge ve kabartmalarla sadeleşmiş biçimde betimleniyor. Kahramanlık tasvirleri mızrak, tüfek gibi unsurlarla, kadınlar ise çiçekler ve vazolarla ifade ediliyor.

Sağıroğlu’nun belirttiğine göre, taşlar arasındaki diverse dönemler, sosyolojik veriler açısından da zengin bir kaynak oluşturuyor. Yüzey araştırmasıyla her bir taşın durumu kaydedildi; Kültürel mirasın korunması adına yeni defin girişimlerinin sınırlandırılması gerektiği vurgulandı. Mührü Süleyman ve çarkıfelekli kitabeler gibi Osmanlı dönemi motiflerine sahip örnekler tek tek okunarak kayıt altına alındı. Hacı, şeyh ya da seyit lakaplı ailelerin mezar taşları da belirginleşti ve bu bulgular yerel topluma önemli sosyolojik bilgiler sunuyor.

Taşların alçak kabartma tekniğiyle oluşturulmuş olması, doğal ortamlarında uzun süre ayakta kalmalarını sağlasa da günümüze ulaşabilirliklerini artırdı. Bu çalışmalar, yöre halkına mezarlıkların tarihsel zenginliğini tanıtmayı amaçladı ve gelecek kuşaklar için değerli bir kaynak oluşturdu.