Ayasofya Restorasyonunda Zemin ve Ekipman Güvenliği İçin Geçici Çelik Yapı ile Yol Haritası

Ayasofya-i Kebir Camisi’nde sürdürülen çalışmalar kapsamında, en ağır aracın kapasitesi ve zeminin taşıma gücü üzerinde titizlikle duruluyor. Hazırlanan özel zemin, 45 tonluk en ağır aracı güvenli biçimde taşıyabilecek şekilde tasarlandı ve metrekare başına düşen yük 6 ton olarak belirlenmiştir. Bu kararlar, deprem güvenliğine yönelik ikinci etap restorasyon çalışmaları bağlamında, Vakıflar Genel Müdürlüğü koordinesinde yürütülen süreçte alındı.

Proje süresince kubbe yüzeyinin geçici çelik konstrüksiyonla kapatılmasına ilişkin karar, mevsimsel şartlardan ve iç mozaiklerin zarar görmemesinden hareketle Bilim Heyeti ve Koruma Kurulu tarafından onaylandı. Bu yaklaşım, yapının iç mekânında ibadeti engellemeyecek şekilde 43,5 metre yüksekliğinde dört ana kolondan oluşan geçici çelik taşıyıcı sisteminin kurulmasını içerir.

Çalışmaların güvenlik ve uygulanabilirlik açısından hayati önemi taşıdığı için, çelik malzemelerin taşınması ve sabit ile hareketli yüklerin hesapları, zemin sınıfı ve georadar taramalarıyla desteklenerek düşey ve yatay yüklerin dengelenmesi sağlandı. Zemin taşıma kapasitesi, çalışma için metrekare başına 25 ton olarak hesaplandı ve güvenlik amacıyla 30 ton taşıma kapasitesinde bir sistem kuruldu. Böylece araçların geçiş yolunun güvenli bir şekilde planlanması mümkün oldu.

Planlanan en ağır araçlar da bu çerçevede belirlenirken, mevcut çalışmaların gerektirdiği ekipman seçimi dikkatle yapıldı. Hazırlık süreci yaklaşık bir yıl sürmüş olup, Bilim Heyeti ve Koruma Kurulu’nun kararları doğrultusunda uygulamalara geçildi.

Caminin batı avlusu girişinden harim bölümüne kadar olan tüm zemin için statik hesaplar doğrultusunda bahçe ve iç-dış narteks bölümlerinde prekast ve ahşap elemanlarla desteklenen çok katmanlı geçici döşeme sistemi kuruldu. Böylece mermer zeminler korunurken, araç girişine olanak tanınmış oldu. Mermer dokunun yatak harç kontrolü yapıldı ve iç mekânda georadar taraması ile zemin sınıfı testi tamamlandı.

İş makinelerinin hareket edeceği tüm alanlarda yükün yayılması ve mermer döşemelerin korunması amacıyla çok katmanlı bir geçici zemin sistemi kuruldu. Buhar geçişine imkan veren örtü, keçe, kum, 18 mm kontra, 10 x 10 cm ölçülerinde ahşap karkas, xps levha ve ses yalıtımını sağlayan şilte ile üst katmanda baklava sac uygulanarak zeminin tamamen korunması sağlandı. Ayrıca çalışmalar sırasında iş makinelerinin egzoz dumanını yaymaması için duman emici makineler kullanılıyor.