57. Alay ve Çanakkale Muharebeleri: İkinci Ölme Emri ve Zaferin Gölgesindeki Anılar

Çanakkale Savaşları’nın iz bıraktığı Gelibolu Yarımadası’nda, 57. Alay’ın kahramanlık hikayesi derin izler bırakır. 18 Mart 1915 itibarıyla Denizden gelen güçlerin geçişine direnen bu topraklar, 25 Nisan’da karaya çıkarılan birliklerle birlikte kara muharebelerinin de başlangıcına sahne oldu. 57. Alay, bu süreçte büyük bir destanın parçası olarak hafızalara kazındı.

Arıburnu’ndaki 19 Mayıs başarısız taarruzunun ardından Akdeniz Seferi Kuvvetleri Komutanı General Ian Hamilton’ın Seddülbahir yönünde yeni bir taarruz planı gündeme geldi. 3. Kirte olarak anılacak bu harekât, Anzak Kolordusu’nun Türkleri oyalama amacıyla ilerletilmesini içeriyordu. 4 Haziran gecesi yarbay Brown komutasındaki going müfreze, 57. Alay siperlerine yöneldi ve kısa süre içinde 31 ve 32 numaralı siperleri ele geçirdi. Gece karanlığının etkisiyle siperlerin işgal edildiği fark edilmedi; 32 numaralı siperin ağzını kapatıp mahsur kalan 3 askerin haberi bile geç geldi.

Bu olaylar zincirinde Avni Bey ve Mehmet Nuri Efendi arasında bilgi doğrulama süreci yaşanırken, 31 ve 32 numaralı siperlere ilişkin haberler karışık ifadelerle geliyordu. Nihayetinde 03.05’te durum netleşti ve Tümene iletilen haberler doğrultusunda siperleri geri almak için 57. Alay harekete geçti. Plan doğrultusunda 3 bombacı asker, 31 numaralı siperin önüne sürünerek ilerledi ve üstlerindeki patlayıcıları düşman mevzileri üzerinde patlatarak siperin kontrolünü yeniden sağladı. Ardından 57. Alay, sabah saat 07.20’de 32 numaralı siperin kurtarılmasıyla mahsur kalan askerlerin de kurtuluşuna ulaşır.

Mustafa Kemal’in, 31 ve 32 numaralı siperi ele geçiren Anzaklar karşısında 57. Alay’a ikinci ölme emrini vermiş olması dönüştürücü bir dönemeç olarak kayda geçer. Emrin amacı, Anzakların ilerleyişinin durdurulması ve Türk cephesinin yarılmasının engellenmesidir. 27. Alay Komutanlığı’na iletilen yazıda, düşmanın sağ cenahındaki siperleri işgal etmiş olan 57’nci Alay’ın tekrardan mahvol olması pahasına siperleri geri almak üzere müdahale edilmesi talimatı yer alır. Bu karar, 57. Alay’ın kararlı direnişiyle hayata geçti ve siperler yeniden Türk kontrolüne geçti.

Çanakkale Muharebeleri tarihinde bu olaylar silsilesi, 57. Alay’ın ikinci ölme emriyle de yazılı bir destan olarak anılmaktadır. Ardından 31-32 numaralı siperlerin geri alınması operasyonu, Mustafa Kemal’in önderliğindeki kuvvetlerin kararlı adımlarıyla tamamlandı ve bu kahramanlık, Türk tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak yerini aldı.

Bu sürece ilişkin açıklamalar, Çanakkale Muharebeleri Tarihçisi İsmail Sabah ve ÇOMÜ çalışmalarınca da doğrulanmaktadır. Onlar, operasyonun 57. Alay ve 27. Alay’ın ortak hareketiyle başarıya ulaştığını ve 57. Alay’ın ikinci ölüm emriyle hatıralara altın harflerle kazındığını vurgular. Bugün Gelibolu Yarımadası’nın açık hava müzesinde yer alan pek çok yapı ve anıt, bu destanın ve Çanakkale Ruhu’nun hatırasını canlı tutuyorlar.