Gaziantep’in Menengiç Kahvesi: Şifreli Bir Kültür Portalı

Gaziantep’in sokaklarında menengiç kahvesi, yalnızca bir içecek değil; yüzyılları aşan bir uzlaşma ve topluluk hafızasının simgesi olarak durur. Şehrin soğuk bir kışta, dumanı tüten kahvehanelerinde, ziyaretçiler geleneksel terebentin meyvesinden elde edilen bu hafif acı ve fındıksı tatlı macuna doğru yol alır. Tahmis Kahvesi’nin kapısını araladığınız anda, odun sobasının yanında her damla köpüğün arkasında yatan bir kültürün izlerini hissedersiniz.

Bölgenin kahve kültürü, sadece kafeinle sınırlı olmayan bir şifa arayışının da kaynağıdır. Menengiç, fıstık ağacı örtüsünden geleneklere bağlanan bir bitki olarak karşımıza çıkar; kafeinsiz olmasıyla gün boyunca alternatif bir enerji kaynağı sunar ve yüzyıllardır Gaziantep’in mutfak ve sağlık pratiklerinde önemli bir yer tutar. 2024 yılında AB coğrafi işaretine sahip olan bu içecek, bölgenin yemek içme kimliğinin merkezinde, kuzey Irak’taki akraba topluluklar tarafından da benimsenmiş bir değerdir.

Bilimsel merakla bakıldığında, menengicin sağlığa faydaları üzerine yapılan çalışmalar sınırlı olsa da meyvenin antioksidan ve anti-inflamatuar özelliklere işaret ettiği bulunmuştur. Bu, geleneksel yaşantıların modern araştırmalarla buluştuğu bir anı temsil eder. Gaziantep’in antik mirasıyla beslenen bu içeceğin kökeni, köylerin taş evlerinde anlatılan sözlü geleneklerden ve Göbeklitepe’nin arkeolojik buluntularından beslenir; her adımda geçmişin izleriyle karşılaşır insanda.

Antik kökenler kelimesiyle anlatılan bu hikaye, bölge halkının doğayla kurduğu bağı ve topluluk içindeki paylaşılan ritüelleri hatırlatır. Sultan Mehmet’in seferleri sırasında bile bu içeceğe uğradığına dair yazılar, menengiçinin eski dünyadan bugüne uzanan bir kök olduğunu gösterir. Günlük yaşamda bu tatlı ve hafif acı kahve, çiçek kokulu mekânlarda çocuklara bile sağlıklı bir atıştırmalık olarak verilen karışımların temelini oluşturur.

Menengiçin toplama ve işleniş yöntemi, ailenin bir mirası olarak nesilden nesile aktarılır. Zor’un anlattığı gibi, meyveler ağaçlardan döküldüğünde toplanır ve öğütülerek macuna dönüştürülür. Tahmis Kahvecisi’nin köşesinde gördüğünüz o kahverengi macun, yıllardır süregelen bir hazırlanış sanatının sonucudur. İçimin önünde köpüklü bir tabaka belirdiğinde, bu köpük sadece lezzeti değil, bir kimliğin de ifadesidir.

Gaziantep’te menengiç kahvesinin macuna dönüştüğü anlarda, şehirdeki dar sokaklar yüksek sesli kahkahalar ve kahve çekirdeğinin uğultusuyla dolup taşar. Şehrin eski konaklarının avlularında dumanı tüten bu içecek, gece yarısına kadar devam eden sohbetlerin eşlikçisidir. Son olarak ziyaretimde, 1900’larda inşa edilmiş zarif bir evin avlusunda bulunan Menengiç Kafe’de, Zeynel Abidin Tahtacı’nın ellerini ısıtmasıyla bardağımı elime aldım ve Gaziantepli kimliğinin zorunlu bir parçası olan menengiç kahvesini içtim. “Gaziantepli bir insan için menengiç kahvesi olmadan hayatı düşünmek imkânsız” diyen sohbet, bu tatlı ritüelin bağını daha da güçlendirdi.