Dedesinin Atölyesinden Müzeye Uzanan Çekiç Tutkusu: Burhan Reşid’in Koleksiyonu

İstanbul’un Şile ilçesinde yaşayan 68 yaşındaki Burhan Reşid, çocukluğu boyunca dedesinin demirci atölyesinde karşılaştığı çekici gördüğünde başlayan ilgisini bugün 6 binden fazla parçalık bir koleksiyona dönüştürdü. Şileli bir anne ve Irak Türkmeni bir babanın çocuğu olarak 1958’de Bağdat’ta doğan Reşid, ortaöğretimini Şile’de tamamladı ve bu süreçte dedesi Derviş Cemal’in yanında çalışırken demir işçiliğine dair merakı daha da derinleşti. Dedesiyle geçirdiği yıllar, ona hem teknik beceriyi hem de koleksiyonculuk için ilk kıvılcımı verdi.

Günümüzde Reşid’in “Çekiçhane” olarak adlandırdığı mekanda sergilediği eserler sadece koleksiyon değil, geçmiş mesleklerin izlerini taşıyan objelerden oluşuyor. Marangozluk, nalbantlık gibi geleneksel el işlerinin dışında; şeker kırma, ilan asma ve banka çeklerini geçersiz kılmaya yarayan özel aletler de bu geniş yelpazede yer alıyor. Koleksiyonun büyüklüğü hakkında AA muhabirine konuşan Reşid, çekiçlere olan tutkusu sayesinde 1995’te bu alanda toplamaya başladığını açıkladı ve çoğu parçanın internet üzerinden bulunduğunu belirtti.

Koleksiyon, dünyanın farklı köşelerinden gelen arkadaşlar sayesinde zenginleşti. Fransa, Hollanda, İngiltere, Amerika ve İsveç’ten koleksiyon arkadaşlarının olması, bazı parçaların posta yoluyla Türkiye’ye ulaşmasını sağlıyor. Almanya’daki bir yakın arkadaş da bu ağın bir parçası; çoğunlukla internet üzerinden keşfedilen eserler, zamanla koleksiyonda buluşuyor.

Geçmişin mesleklerini yansıtan bu parçalar, onun için sadece birer alet değil; her biri dönemin işçilik anlayışını, tasarımını ve kullanım amacını anlatanobjeler. Türk ve İslam Eserleri Müzesi tarafından denetlenen koleksiyonlar arasında değerlendirilen eserler, taş baltalardan metal çekicilere kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Reşid, şaşırtıcı yönlerini şöyle özetliyor: “Bir çekici yalnızca çivi çakmak için değil; üzerinde sanatsal bir ifade de barındırır.”

Çekiçlerin yalnızca tarihsel işlevleriyle değil, tasarım farklılıklarıyla da dikkat çektiğini vurgulayan Reşid, Fransız, İngiliz ve Japon üreticilerin aynı iş için ürettikleri çeşitli kafaların, farklı ülkelerin tasarım anlayışını nasıl yansıttığını anlatıyor. Türkiye ile Avrupa arasındaki farklar da bu bağlamda öne çıkıyor ve her başlığın kendine özgü işçilik özellikleriyle değerlendiriliyor. Bazı parçalar günümüzde artık ihtiyaç duyulmayan işlere hizmet ediyor; örneğin 1908 patente sahip olan bir çekiş, asma ilanı ve aranan kişilerin ilanları için kullanılıyordu. Ayrıca Amerikan Merkez Bankası’nda çekleri geçersiz kılmak amacıyla tasarlanmış özel bir çekicin de koleksiyonda bulunduğu belirtiliyor.

Reşid’in koleksiyonundaki çekiç sayısı 6 bini aştı. Bu büyüklük ona bir müze kurma hayalini hatırlatıyor ve süreci şu sözlerle özetliyor: “Bir müze açma fikri benim nihai hedefim. Tüm parçaları düzgün bir biçimde sergileyecek, bu mirası gelecek nesillere aktaracak bir mekan.” Ancak bu yolun mali yönü ve lojistiği de düşünüldüğünde zorluklar barındırdığını kabul ediyor. Şimdilik planını sürdüren Reşid, “Müzesi olmayan ama ciddi derecede iyi koleksiyonerlerimiz var” diye sözlerini tamamlıyor.