Göbeklitepe Dikilitaşlarındaki Çanta Sembolünün Kozmik ve Mimari Anlamı Üzerine Yeni Bulgular

Göbeklitepe’deki dikilitaşlarda görülen üç sembolün basit birer yük veya çanta olarak değerlendirilemeyeceğini savunan araştırmacılar, bu motiflerin antik tapınakların işlevsel kapılarını ve evrenin kozmik yapısını temsil ettiğini öne sürüyor. Özellikle 43 numaralı dikilitaş (Akbaba Taşı) üzerine yerleşmiş olan bu üçlü sembolün, yalnızca taşınabilir bir eşya olarak algılanmaması gerektiğini belirten bir açıklama yapılıyor.

Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’nden Bora Uluurgun, bu sembollerin ritüel alanlarının birbirleriyle olan bağlantısını gösterecek bir şema olarak yorumlanabileceğini ifade ediyor. Sembolün formundaki denge ve simetriye dikkat çeken araştırmacı, asimetrik unsurların kapı ve girişleri simgelediğini ve böylece bu görselin aslında bir mimari kesit niteliği taşıdığını vurguluyor. Giriş kapısı ve kapının etrafını çevreleyen ritüel alanlar bu çerçevede anlam kazanıyor ve taşınabilir bir eşya yerine yapısal bir temsil olarak okunuyor.

Uluurgun’a göre bu motifler, yalnızca bir gökyüzü–yer-yeraltı üçlemesinin şematik bir tasviri olmakla kalmaz; aynı zamanda tapınağın mimari karşılıklarını içeren bir çift anlamlı ikonografiyi de barındırır. Enflarea edilen özgün form, tam bir simetriye sahipken üzerinde yer alan hayvan tasvirleri kapıyı işaret eder ve yapının kesitini belirler. Böylece Göbeklitepe’nin Enclosure A, B ve C’sinin ön cephelerinin temel hattı, bu sembollerle adeta çizilir.

Mitolojik bir üçgen örüntü üzerinde duran Bora Uluurgun, Eski mitolojilerde de benzer çanta/kova motifleri bulunduğunu söylüyor. Nimrud’daki kabartmalarda Apkallu figürlerinin elinde çanta benzeri araçların tasvir edildiğini, bu tür objelerin ritüel arınma törenlerinde kullanıldığını anımsatan bir dil kullanıyor. Olmek ve Maya-Quetzalcoatl mitlerinde verilen örneklerle, çantanın bir üretim veya yapının sembolik temsili olarak okunabileceğini ifade ediyor. Ayrıca, Yeni Zelanda’daki Maori kültürüyle bağlantılı üç bilgi sepeti süreciyle üç katmanlı evren kavramının paralellik gösterdiğini belirtiyor.

Yeni Boğazlar olarak görülen antik tasarımlar, Mısır mitlerinde taşınabilir yapıları ve kubbeli direkleri betimleyen benzer imgelere işaret ediyor. Yarım daire gökyüzünü, kare ise yeryüzünü simgeleyen bu ikonografi, sembolün aslında taşınabilir bir ev veya kutsal mekânı temsil ettiğini güçlendirecek türden bir yorum sunuyor.

Bu görüşler, Göbeklitepe’nin mimari ve kozmolojik işlevlerini tek bir çerçevede ele alarak, tapınak ön cephelerinin ve ritüel alanlarının bir arada nasıl düşünülebileceğini gösteriyor. Kaynaklar, İhlas Haber Ajansı ve Haberler.com üzerinden paylaşılan bilgilerle destekleniyor.