Ane Hatun Türbesi: Erzurum’un Muratpaşa Haziresi’nde 17. Yüzyıldan Günümüze Uzanan Hikâye

Muratpaşa Mahallesi’nin Muratpaşa Camii haziresinin güney köşesinde yükselen Ane Hatun Türbesi, 1649 yılında IV. Mehmed döneminde inşa edilmiştir. Kitabesinde Morav Han’ın kızı Ane Hatun’un medfun olduğu belirtilir ve kuzeydoğu ayağında yer alan mermer kitabede bu mirasın kaydı bulunur. Yazılı ifadelere göre ölüm tarihi, bazı mısralarda ‘Zumi der tarihini tiz öldü’ şeklinde geçmekte ve günümüz Türkçesiyle dönemin dilinden aktarılmaktadır. Bu yazıt, Ane Hatun’un ölümünü ve Hicri 1059 tarihini haber verir.

Güncel kaynaklarda Ane Hatun’un, Gürcü komutan Giorgi Saakadze’nin kızı Ana Saakadze olduğu yönündeki bilgiler bulunur. Türbe, geleneksel baldaken mimari stilinin örneklerinden biri olarak dört tarafı açık kare bir plana sahiptir. Kesme taştan yapılan yapı, dört köşesini sivri kemerler bir araya getirir ve kubbeyle örtülüdür. Türbenin içindeki üç mezar arasında büyük olan Ane Hatun’a ait olduğu kabul edilirken, diğer iki mezarın kimlikleri kitabelerinin silinmesi nedeniyle netleşememektedir.

Araştırmacı Taner Özdemir şu anda bulunduğumuz mekânın Murat Paşa Haziresi’nin güneybatısında yer aldığını belirterek, Ane Hatun’un 17. yüzyılda Gürcü Kralı Giorgi Saakadze’nin kızı olduğunu ve burada medfun bulunduğunu ifade eder. Türbe içerisinde üç sandukanın varlığı ve hangi sandukanın kime ait olduğuna dair tartışmalar, bu yapının tarihsel kimliğini tam olarak aydınlatmaya çalışır.

Turizme kazandırılması gerektiğini düşünen Özdemir, Gürcü kralının Osmanlı–İran mücadelesi içindeki konumuna değinir. 17. yüzyılın ilk yarısında Halep’te vefat eden Mehmet Paşa adına yaşanan süreçler ve Ane Hatun’un Erzurum’daki hayır hasenat hareketleri, şehrin kültürel hafızasında derin bir yer edinir. Erzurum halkı arasında “Ane Hatun” isminin sık anılması, kadim bir bağın simgesi olarak görülmektedir. Yazıtlar 1649 yılını işaret ederken, türbenin turizme kazandırılması gerektiği düşüncesi de bu mekânın önemini bir kez daha vurgular.